Phát triển khu công nghiệp hướng tới người lao động

Động lực tăng trưởng và vị thế của các khu công nghiệp

Phát biểu tại Diễn đàn "Phát triển khu công nghiệp Việt Nam năm 2026" vào ngày 10/7, đồng chí Trần Văn Quân, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng nhấn mạnh, các khu công nghiệp và khu kinh tế từ lâu đã trở thành trụ cột quan trọng của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Với khoảng 70 - 80% vốn FDI đăng ký mới của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tập trung vào đây, khu công nghiệp và khu kinh tế hiện đóng góp khoảng 20% GDP và hơn 70% kim ngạch xuất khẩu cả nước. Đặc biệt, hệ thống này đang tạo việc làm trực tiếp cho gần 3,83 triệu lao động.

Theo số liệu từ Bộ Tài chính, cả nước hiện có gần 500 khu công nghiệp đã thành lập với diện tích quy hoạch gần 150.000 ha; dự kiến giai đoạn tới sẽ thành lập thêm hơn 200 khu công nghiệp mới với diện tích hơn 70.000 ha. Sự mở rộng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về đồng bộ hóa quy hoạch và hạ tầng kỹ thuật, cùng sự phát triển mạnh mẽ các mô hình khu công nghiệp sinh thái, thông minh.

Hải Phòng với vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế phía Bắc, luôn sẵn sàng đồng hành cùng các nhà đầu tư trong hành trình phát triển bền vững này. Tính đến thời điểm hiện tại, Hải Phòng đã thành lập 46 khu công nghiệp với tổng diện tích khoảng 13.009 ha. Trong đó, có 43 khu được hình thành trước năm 2026 và 3 khu mới được bổ sung ngay trong những tháng đầu năm. Trong số đó có một số khu công nghiệp định hướng phát triển theo mô hình khu công nghiệp sinh thái như Nam Cầu Kiền, DEEP C....

Số liệu từ Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng cho thấy, đến giữa năm 2026, thành phố tiếp tục đẩy mạnh hiệu quả vận hành các khu công nghiệp với mục tiêu chuyển dịch dần sang mô hình khu công nghiệp sinh thái. Đây là bước đi quan trọng nhằm tạo ra môi trường làm việc an toàn, xanh và bền vững. Việc chuyển đổi mô hình này không chỉ giúp giảm thiểu tác động đến môi trường mà còn cải thiện trực tiếp chất lượng không gian làm việc của hàng trăm nghìn công nhân.

Ông Koen Soenens, đại diện Tổ hợp KCN DEEP C, chia sẻ: “Tại các khu công nghiệp thế hệ mới, yếu tố con người được đặt ở trung tâm. Một khu công nghiệp sinh thái không chỉ có hệ thống xử lý nước thải tái sử dụng hay điện năng từ năng lượng tái tạo, mà còn cần tích hợp các khu vực dịch vụ, tiện ích công cộng cho người lao động”. Các doanh nghiệp hiện nhận thức rõ sự ổn định của lực lượng lao động phụ thuộc chặt chẽ vào điều kiện sống và làm việc; do đó, các dự án khu công nghiệp xanh luôn đi kèm với kế hoạch về nhà ở cho công nhân và trung tâm đào tạo tay nghề.

Thực tế, tổ hợp khu công nghiệp DEEP C ở Hải Phòng và Quảng Ninh đã từng bước hiện thực hóa triết lý này bằng nhiều sáng kiến thiết thực. Về phức hợp dịch vụ, xây dựng các tòa nhà dịch vụ, sân thể thao và không gian tổ chức sự kiện ngay trong khuôn viên nhằm tạo ra điểm kết nối, giải trí cho chuyên gia và người lao động. Triển khai các dự án cộng đồng như trang trại nông nghiệp sạch (DEEP C Farm) nhằm cung cấp thực phẩm an toàn và cạnh tranh cho người lao động. Tạo dựng không gian đô thị - công nghiệp bằng việc quy hoạch dành quỹ đất phát triển các dự án nhà ở công nhân nhằm giảm thiểu thời gian và chi phí đi lại, nâng cao chất lượng cuộc sống.

Dưới góc nhìn của chuyên gia, Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban, Chủ tịch Hội đồng Khoa học, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh: “Sự phát triển của khu công nghiệp phải gắn liền với mục tiêu tăng trưởng công nghiệp quốc gia nhưng không được tách rời mục tiêu con người”.

Theo ông Hiển, Hải Phòng đang đi đúng hướng khi chủ động tích hợp quy hoạch nhà ở, hạ tầng y tế, giáo dục vào phát triển khu công nghiệp sau khi sáp nhập địa giới hành chính, tạo ra sự đồng bộ và tối ưu nguồn lực.

Ưu tiên hạ tầng an sinh và nhà ở xã hội

Thực tế, Hải Phòng đang tích cực triển khai các đề án nhà ở xã hội dành riêng cho công nhân. Việc giảm bớt gánh nặng về tiền thuê nhà, đi lại không chỉ giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người lao động, giúp họ tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ giáo dục, y tế công cộng.

Hải Phòng hiện có 744 căn nhà ở xã hội cho thuê, trong đó 605 căn đang được khai thác, đạt tỷ lệ lấp đầy hơn 81%. Song song với đó, doanh nghiệp đã đầu tư khoảng 1.340 phòng lưu trú công nhân. Theo kế hoạch, đến cuối năm 2027, thành phố sẽ bổ sung thêm 5.693 phòng, qua đó mở rộng đáng kể quỹ nhà ở phục vụ người lao động.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Khôi, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam cho rằng, trong giai đoạn mới, định hướng phát triển khu công nghiệp cần chuyển mạnh từ mô hình “khu công nghiệp cung cấp mặt bằng sản xuất” sang mô hình “hệ sinh thái công nghiệp hiện đại”. Một khu công nghiệp thành công không chỉ có nhà máy; phải có trung tâm logistics; có hạ tầng số, trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo; nhà ở cho công nhân và chuyên gia; các dịch vụ giáo dục, y tế, thương mại và văn hóa; môi trường sống xanh, an toàn và bền vững.

Sự phát triển của khu công nghiệp sinh thái giúp tỷ lệ tai nạn lao động giảm đáng kể nhờ quy trình vận hành tự động hóa và tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt. Hệ thống giám sát môi trường thông minh tại các khu công nghiệp không chỉ bảo vệ cộng đồng xung quanh mà còn mang lại sự an tâm tuyệt đối cho người lao động trong quá trình làm việc.

Bà Nguyễn Thị Bích Dung, Phó Trưởng ban Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng, khẳng định: “Quan điểm của thành phố là ưu tiên các dự án mang lại giá trị gia tăng cao, sử dụng công nghệ sạch và có trách nhiệm xã hội rõ ràng”. Ban Quản lý thường xuyên đôn đốc, yêu cầu các nhà phát triển hạ tầng khu công nghiệp phải dành quỹ đất phù hợp để xây dựng công trình phúc lợi, nhà ở cho công nhân và các dịch vụ đi kèm.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, cả nước đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, với công nghiệp chế biến, chế tạo là động lực chủ lực. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, hệ thống khu công nghiệp cần đổi mới theo hướng đồng bộ về quy hoạch, hạ tầng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số. Việc cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư và thủ tục hành chính là yếu tố then chốt để giữ vững niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Hải Phòng xác định lấy con người làm hạt nhân trong lộ trình phát triển. Thành phố tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho việc hiện đại hóa các khu công nghiệp, trong đó chú trọng vào ba trụ cột: công nghiệp xanh, quản trị thông minh và an sinh bền vững. Việc hình thành các cụm liên kết ngành sẽ tạo ra chuỗi giá trị cao, qua đó nâng cao thu nhập cho người lao động. Phát triển khu công nghiệp vì người lao động không chỉ là chính sách đơn thuần, mà là chiến lược cốt lõi để duy trì sức cạnh tranh bền vững của nền công nghiệp Hải Phòng.