Bản quyền số được tăng cường bảo vệ thông qua các giải pháp về công nghệ, pháp lý và phối hợp liên ngành, hướng tới xây dựng môi trường khai thác âm nhạc minh bạch và bền vững.
Sau các vụ việc vi phạm bản quyền được cơ quan chức năng xử lý thời gian qua, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc xử lý từng trường hợp cụ thể mà còn phải xây dựng cơ chế phòng ngừa hiệu quả cho toàn thị trường.
Theo định hướng của Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), thời gian tới sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng cường thực thi pháp luật, đồng thời chuẩn hóa môi trường khai thác âm nhạc số và hoạt động biểu diễn.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là nâng cao năng lực giám sát, phát hiện vi phạm trên môi trường số. Trong bối cảnh tốc độ phát tán nội dung ngày càng nhanh, phương thức kiểm tra thủ công không còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Vì vậy, việc ứng dụng công nghệ nhận diện nội dung số, xây dựng cơ sở dữ liệu bản quyền và tăng cường đối soát dữ liệu với các nền tảng số như YouTube, TikTok, Facebook, Spotify sẽ được đẩy mạnh nhằm phát hiện kịp thời các trường hợp khai thác tác phẩm khi chưa được cấp phép.
Cục Bản quyền tác giả cho biết sẽ tăng cường phối hợp liên ngành giữa cơ quan quản lý bản quyền, thanh tra, cơ quan thuế, cơ quan quản lý thông tin truyền thông và lực lượng an ninh mạng.
Mục tiêu không chỉ là xử lý hành vi đăng tải nội dung vi phạm mà còn kiểm soát các nguồn doanh thu phát sinh từ những nội dung xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan.
Bên cạnh đó, việc chuẩn hóa cơ chế cấp phép và minh bạch hóa quyền khai thác cũng được xác định là hướng đi quan trọng trong quá trình hoàn thiện thị trường.
Thực tế cho thấy nhiều tranh chấp hiện nay xuất phát từ các hợp đồng chưa rõ ràng, phạm vi sử dụng tác phẩm chưa được xác định cụ thể hoặc các bên chưa làm rõ quyền sở hữu đối với bản ghi âm, bản ghi hình và dữ liệu số.
Theo đó, thị trường được định hướng phát triển theo các mô hình quản trị quyền chuyên nghiệp hơn, tích hợp dữ liệu số hóa và khả năng truy xuất nguồn gốc quyền sử dụng đối với từng tác phẩm.
Cùng với công tác thực thi, hoạt động tuyên truyền và nâng cao nhận thức về quyền tác giả, quyền liên quan cũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng trong thời gian tới.
Đối tượng tuyên truyền không chỉ giới hạn ở nghệ sĩ hay doanh nghiệp biểu diễn truyền thống mà còn mở rộng tới các nhà sáng tạo nội dung, hệ thống mạng lưới quản lý đa kênh (MCN), đơn vị livestream, nền tảng trung gian, doanh nghiệp khởi nghiệp về trí tuệ nhân tạo và các công ty truyền thông số.
Theo cơ quan quản lý, nhiều hành vi vi phạm hiện nay xuất phát từ việc chưa hiểu đầy đủ các quy định về quyền tác giả và quyền liên quan trong môi trường công nghệ mới.
Đáng chú ý, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo được dự báo sẽ tạo ra những thách thức mới đối với công tác bảo hộ bản quyền.
Trước thực tế đó, cơ quan quản lý có thể nghiên cứu bổ sung các hướng dẫn hoặc khung pháp lý liên quan đến việc sao chép giọng hát bằng công nghệ, khai thác dữ liệu âm nhạc phục vụ huấn luyện trí tuệ nhân tạo, sản phẩm âm nhạc tạo sinh, avatar nghệ sĩ và quyền khai thác danh tính số của người biểu diễn.
Một tín hiệu đáng chú ý khác là việc tăng cường tính răn đe của pháp luật đối với các hành vi xâm phạm bản quyền.
Nếu trước đây một số đơn vị xem vi phạm bản quyền là rủi ro trong quá trình vận hành thì hiện nay cơ quan chức năng đang phát đi thông điệp rõ ràng rằng các hành vi vi phạm có tổ chức, thu lợi lớn, tái phạm nhiều lần hoặc sử dụng công nghệ cao để xâm phạm quyền tác giả có thể bị xử lý ở mức độ nghiêm trọng hơn.
Về lâu dài, mục tiêu không chỉ là giảm các hành vi vi phạm mà còn hình thành văn hóa tôn trọng tài sản trí tuệ trong toàn ngành công nghiệp sáng tạo.
Khi việc xin phép sử dụng, thanh toán tiền tác quyền và minh bạch hóa hoạt động khai thác trở thành chuẩn mực của thị trường, ngành âm nhạc số Việt Nam sẽ có thêm điều kiện để phát triển bền vững và hội nhập sâu hơn với hệ sinh thái nội dung toàn cầu.
Trong thời gian qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an trong công tác phòng, chống vi phạm bản quyền trên môi trường số.
Cục Bản quyền tác giả và Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) đã ký Chương trình phối hợp công tác nhằm tăng cường quản lý và thực thi pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số giai đoạn 2026 - 2029.
Bên cạnh đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Bộ Công an cũng phối hợp với các bộ, ngành và cơ quan chức năng của nhiều quốc gia có đặt máy chủ để tăng cường đấu tranh, phòng chống các hành vi xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan trên môi trường số.
Những giải pháp đồng bộ về công nghệ, pháp lý và phối hợp thực thi được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng môi trường khai thác nội dung số minh bạch, lành mạnh, tạo động lực cho sự phát triển của ngành công nghiệp sáng tạo trong giai đoạn tới.
TT (tổng hợp)
.jpeg "Phát triển nền công nghiệp văn hóa trên nền tảng bản quyền và sáng tạo")
.jpg "Nhạc sĩ Phạm Tuyên trao tặng bản quyền bài hát 'Như có Bác trong ngày đại thắng'")
