Biến sáng tạo trở thành sức bật phát triển

Những năm gần đây, cụm từ "đổi mới sáng tạo" xuất hiện ngày càng nhiều trong các chiến lược phát triển, trong doanh nghiệp, trường học và cả hoạt động quản lý nhà nước. Khi dư địa tăng trưởng theo chiều rộng dần thu hẹp, khả năng tạo ra giá trị mới đang trở thành thước đo quan trọng của năng lực cạnh tranh.

Với Hải Phòng, bức tranh đổi mới sáng tạo đang ngày càng có thêm nhiều gam màu tươi sáng hơn. Thành phố đứng thứ tư cả nước về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2025, lần đầu có mặt trong nhóm 1.000 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu. Đội ngũ nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp khoa học và công nghệ cùng các hoạt động khởi nghiệp sáng tạo đang từng bước mở rộng.

Đây là những kết quả đáng ghi nhận. Nhưng điều đáng chú ý hơn không nằm ở các bảng xếp hạng hay những con số thống kê. Điều đáng nói là Hải Phòng đang cho thấy một cách tiếp cận mới đối với phát triển, khi đổi mới sáng tạo không còn được nhìn như một lĩnh vực riêng biệt mà đang dần trở thành một phần trong tư duy phát triển chung.

Trước đây, nhiều người thường hình dung đổi mới sáng tạo là những nghiên cứu công nghệ phức tạp, các phòng thí nghiệm hiện đại hay những doanh nghiệp công nghệ cao. Nhưng cách hiểu hiện nay rộng hơn rất nhiều. Đổi mới sáng tạo không chỉ xuất phát từ nghiên cứu và phát triển mà còn nảy sinh từ quá trình sản xuất, kinh doanh, sử dụng và tương tác.

Nói cách khác, sáng tạo không chỉ xuất hiện trong các viện nghiên cứu mà có thể bắt đầu từ một dây chuyền sản xuất, một quy trình vận hành hay từ những thay đổi trong phương thức quản lý. Một kỹ sư tìm ra cách rút ngắn thời gian sản xuất. Một doanh nghiệp thay đổi quy trình để giảm chi phí. Một cán bộ cải tiến cách xử lý công việc để phục vụ người dân thuận tiện hơn… Đó đều là đổi mới sáng tạo.

Theo số liệu từ Sở Khoa học và Công nghệ, thành phố hiện có 2 doanh nghiệp công nghệ cao; 76 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận doanh nghiệp khoa học và công nghệ; 74 tổ chức khoa học và công nghệ cùng hàng chục sáng kiến được công nhận trong khu vực công. Đây không đơn thuần là những con số về đề tài hay sáng kiến, mà cho thấy tinh thần tìm kiếm giải pháp mới đang dần lan rộng trong nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh phát triển ngày càng gay gắt hiện nay. Một địa phương có thể tiếp tục mở rộng không gian phát triển, thu hút thêm dự án hay gia tăng nguồn lực đầu tư. Song những lợi thế ấy đều có giới hạn nhất định. Trong bối cảnh đó, khả năng tạo ra giá trị mới từ chính nguồn lực hiện có sẽ là yếu tố tạo nên sức cạnh tranh bền vững.

Tuy nhiên, tạo ra ý tưởng mới chỉ là bước khởi đầu. Một ý tưởng tốt chưa đồng nghĩa với một sản phẩm tốt. Một sản phẩm tốt cũng chưa chắc trở thành một doanh nghiệp thành công. Từ ý tưởng đến giá trị thực tế luôn là hành trình dài hơn nhiều so với tưởng tượng.

Muốn một ý tưởng đi xa hơn giai đoạn thử nghiệm, cần nhiều điều kiện đi cùng. Dự án khởi nghiệp cần người đồng hành, cần nguồn vốn, cần thị trường. Kết quả nghiên cứu muốn bước ra đời sống cũng cần cơ chế phù hợp để thương mại hóa. Nói cách khác, sáng tạo không thể phát triển bằng những nỗ lực đơn lẻ.

Trong định hướng phát triển, Hải Phòng không chỉ dừng ở việc khuyến khích đổi mới sáng tạo mà đang từng bước hoàn thiện những điều kiện để các ý tưởng mới có thể hình thành và trưởng thành.

Kế hoạch triển khai Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo giai đoạn 2026 - 2030 cho thấy định hướng rõ của Hải Phòng trong việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ. Thành phố đặt mục tiêu đưa hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo vào nhóm 200 toàn cầu, phấn đấu đứng thứ ba cả nước về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương; đồng thời phát triển mạng lưới hỗ trợ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và các thiết chế như công viên khoa học, trung tâm hỗ trợ, quỹ đầu tư.

Điều thành phố hướng tới không chỉ là có thêm ý tưởng mới, mà là tạo điều kiện để những ý tưởng ấy có cơ hội bước ra thực tiễn.

Điều quan trọng không nằm ở số lượng cuộc thi hay diễn đàn đổi mới sáng tạo, mà ở việc có bao nhiêu ý tưởng tiếp tục được nuôi dưỡng và đi vào cuộc sống. Bởi từ ý tưởng đến thực tế luôn là hành trình phải giải quyết nhiều bài toán về vốn, công nghệ, nhân lực và thị trường.

Bên cạnh việc khuyến khích nhiều ý tưởng hơn, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện những mắt xích kết nối giữa viện, trường, doanh nghiệp, nhà đầu tư và thị trường; tạo điều kiện để các quỹ đầu tư phát huy hiệu quả; mở rộng cơ hội thử nghiệm các giải pháp mới; đưa những bài toán thực tiễn của thành phố trở thành "đơn đặt hàng" cho cộng đồng sáng tạo.

Đổi mới sáng tạo không phải cuộc đua tìm kiếm vài ý tưởng nổi bật. Đó là quá trình tạo ra điều kiện để những ý tưởng có thể hình thành, được thử nghiệm và trưởng thành. Khi mỗi sáng kiến đều có cơ hội trở thành sản phẩm, mỗi ý tưởng đều có cơ hội đi tới thị trường, sức bật mới của thành phố sẽ không chỉ nằm ở những công trình hữu hình mà còn ở năng lực tạo ra những giá trị mới mỗi ngày.