Đường đến 'Thành phố âm nhạc'. Bài 3: Những gợi mở

Điều thành phố cần là một chiến lược đủ tầm để kết nối những lợi thế ấy.

Giá trị sau danh hiệu UNESCO

Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO là những thành phố biết sử dụng văn hóa và sức sáng tạo như một động lực phát triển bền vững. Vì thế, hồ sơ của Đà Lạt khi được công nhận vào năm 2023 đã chứng minh được khả năng xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo có tính liên kết. Âm nhạc được gắn với không gian công cộng, với các hoạt động du lịch trải nghiệm, với giáo dục nghệ thuật trong nhà trường, với sự phát triển của các doanh nghiệp văn hóa và chính sách hỗ trợ các nghệ sĩ trẻ. Quan trọng hơn, chính quyền địa phương coi công nghiệp văn hóa là một trụ cột trong chiến lược phát triển đô thị, thay vì chỉ xem văn hóa là lĩnh vực phục vụ đời sống tinh thần…

Theo TS. Phạm Hữu Thư, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Khoa học – Kỹ thuật Hải Phòng, Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO đã có khoảng 350 thành phố trên toàn thế giới, trong đó 75 thành phố được công nhận trong lĩnh vực âm nhạc. Các đô thị được công nhận đều phải đáp ứng các điều kiện cốt lõi như có di sản âm nhạc truyền thống, có hệ sinh thái âm nhạc phát triển, là nơi tổ chức các sự kiện âm nhạc quy mô quốc gia và quốc tế; có chính sách và hạ tầng hỗ trợ phát triển ngành âm nhạc; sự tham gia hưởng ứng tích cực của các tầng lớp nhân dân, nhất là giới trẻ; liên kết quốc tế và đối thoại, giao lưu văn hóa.

Thành phố Liverpool của Vương quốc Anh là thành viên Mạng lưới các thành phố sáng tạo bởi khả năng chuyển hóa di sản thành một ngành công nghiệp sáng tạo với hệ thống bảo tàng, trung tâm nghiên cứu, lễ hội âm nhạc quốc tế, trường đào tạo, doanh nghiệp biểu diễn và các sản phẩm du lịch mang đậm dấu ấn âm nhạc. Mỗi năm, hàng triệu du khách tìm đến Liverpool không chỉ để nghe nhạc mà còn để trải nghiệm một không gian văn hóa đặc sắc.

Hay thành phố Daegu của Hàn Quốc là thành viên của Mạng lưới các thành phố sáng tạo từ năm 2017. Hiện thành phố Daegu có hệ sinh thái âm nhạc với 3 trụ cột là sáng tạo, đào tạo; sản xuất, biểu diễn và thị trường, quảng bá quốc tế…

Có thể thấy, mỗi thành phố có một điều kiện lịch sử, văn hóa và xã hội khác nhau, nhưng điểm gặp gỡ của họ lại nằm ở tư duy phát triển.

Hội đủ điều kiện phát triển

Hải Phòng cũng có một “câu chuyện” của riêng mình. Đó là câu chuyện của một đô thị cảng biển hình thành từ quá trình giao lưu văn hóa Đông - Tây, nơi âm nhạc sớm trở thành một phần của đời sống đô thị hiện đại. Sau khi mở rộng địa giới hành chính, không gian văn hóa của Hải Phòng còn được bổ sung thêm những giá trị đặc sắc. Chính sự đa dạng ấy là điều mà nhiều thành phố sáng tạo trên thế giới phải mất thời gian rất lâu để bồi đắp. Quan trọng hơn, bản sắc âm nhạc của Hải Phòng còn có tinh thần cởi mở, mạnh mẽ và giàu sức sáng tạo của một đô thị cửa ngõ.

Những năm gần đây, nhiều mô hình văn hóa cơ sở đã xuất hiện và từng bước khẳng định hiệu quả. Chương trình “Nam Đồng - Giai điệu tôi yêu”, mô hình “Sáng đèn nhà văn hóa” ở phường Hòa Bình hay hàng trăm câu lạc bộ văn nghệ tại các xã, phường đã cho thấy âm nhạc đang hiện diện trong đời sống hằng ngày.

Hải Phòng có quy mô hệ thống thiết chế văn hóa với các nhà hát, trung tâm văn hóa, trường đào tạo nghệ thuật, các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp cùng mạng lưới thiết chế cơ sở được đầu tư tương đối đồng bộ.

Về phát triển kinh tế sáng tạo, Hải Phòng có nhiều điều kiện thuận lợi. Mỗi năm, thành phố đón hàng triệu lượt khách du lịch cùng hệ thống điểm đến trải dài từ khu vực nội đô, Đồ Sơn, Cát Bà đến quần thể di sản Côn Sơn - Kiếp Bạc, Nhẫm Dương, Kính Chủ, Thanh Mai… Đây là điều kiện để Hải Phòng để hình thành các sản phẩm du lịch âm nhạc đặc trưng.

Ngoài ra, những lễ hội truyền thống, Lễ hội Hoa Phượng Đỏ, các tuần văn hóa, phố đi bộ, không gian biểu diễn ngoài trời hay các tuyến du lịch ban đêm hoàn toàn có thể được kết nối thành một hệ thống trải nghiệm. Khi đó, âm nhạc sẽ tạo thêm giá trị gia tăng cho ngành du lịch, dịch vụ và các ngành công nghiệp văn hóa.

Đặt trong hệ quy chiếu có thể thấy, điều Hải Phòng còn thiếu là việc tổ chức, kết nối và chuyển hóa các nguồn thành một chiến lược phát triển dài hạn.

Hiện nay, Hải Phòng đã bắt đầu hình thành nền tảng chính sách để hiện thực hóa mục tiêu này. Mục tiêu xây dựng “Thành phố âm nhạc” đã được xác định trong Đề án số 04-ĐA/TU ngày 14/1/2026 của Thành ủy Hải Phòng xây dựng mô hình Chủ nghĩa xã hội gắn với con người Xã hội chủ nghĩa tại thành phố Hải Phòng giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo và Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 14/1/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố xây dựng và triển khai thực hiện một số mô hình Chủ nghĩa xã hội gắn với con người Xã hội chủ nghĩa tại thành phố Hải Phòng giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo. Điều đó cho thấy thành phố đặt âm nhạc trong định hướng phát triển lâu dài, gắn với xây dựng bản sắc đô thị và phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo PGS.TS. Đặng Thị Phương Anh, chuyên ngành Văn hoá Du lịch, Khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), vấn đề đặt ra là Hải Phòng cần làm gì để biến những lợi thế ấy thành một hệ sinh thái sáng tạo đủ sức thuyết phục UNESCO. Đó sẽ là hành trình dài đòi hỏi tầm nhìn chiến lược, sự đồng hành của chính quyền, giới chuyên môn, doanh nghiệp và cộng đồng.

THANH HOA

Kỳ sau: Từ khát vọng đến hiện thực