Hiểm họa 'nghiện' điện thoại khi lái xe

Hằng ngày tham gia giao thông, không khó bắt gặp hình ảnh người vừa đi xe máy vừa sử dụng điện thoại hay lái xe ô tô bấm điện thoại, lướt mạng... khi xe vẫn lao đi trên đường.

Hành vi tưởng chừng nhỏ ấy lại ẩn chứa hiểm họa khôn lường đối với chính người vi phạm và cả những người đang tham gia giao thông. Các chuyên gia giao thông cảnh báo, chỉ cần rời mắt khỏi đường trong 2 – 3 giây, chiếc xe có thể đi hàng chục mét mà không được kiểm soát.

Một cú chạm màn hình, một cuộc gọi đến hay một thông báo mạng xã hội cũng có thể khiến người lái bỏ lỡ tín hiệu đèn, không kịp phanh khi xe phía trước dừng lại hoặc tạt đầu xe khác trong tích tắc. Không ít vụ tai nạn thương tâm xảy ra chỉ vì khoảnh khắc đó...

Từ vụ lái xe đầu kéo ở thành phố Hồ Chí Minh cuối năm 2024 được cho là vừa lái vừa xem iPad rồi đâm sập dải phân cách, đến những vụ va chạm liên hoàn trên quốc lộ... Tất cả đều có chung nguyên nhân là mất tập trung.

Theo thống kê của lực lượng chức năng, trong số các vụ tai nạn giao thông đường bộ, tỷ lệ người thiếu chú ý quan sát và tỷ lệ liên quan đến việc sử dụng điện thoại chiếm 15 – 20%.

Không chỉ gây nguy hiểm, hành vi này còn khiến nhiều người đi đường khác bức xúc và lo sợ. Giữa làn xe đông, chỉ cần thấy một người vừa đi vừa nhìn vào màn hình, những người chung quanh lập tức phải dè chừng, giữ khoảng cách, thậm chí đánh lái tránh để bảo vệ chính mình.

Nhiều lái xe buýt, taxi hay người đi xe máy đều chia sẻ cảm giác ức chế khi phải lưu thông cùng những lái xe mà mắt dán vào màn hình. Có khi đèn xanh đã bật, nhưng dòng xe vẫn ùn lại chỉ vì lái xe mải... nhắn tin.

Điện thoại thông minh trở thành vật bất ly thân trong đời sống hiện đại. Nó là công cụ làm việc, giải trí, định vị, kết nối... Nhưng chính sự tiện lợi ấy khiến nhiều người "nghiện" cảm giác phải luôn kết nối, không thể rời tay dù đang lái xe.

Một số người tự tin rằng mình vẫn kiểm soát được, chỉ nhìn lướt qua hay vừa đi chậm vừa đọc tin nhắn thì không sao. Thế nhưng, trên đường, chỉ một tích tắc sai lầm cũng có thể đổi bằng mạng sống.

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy, lái xe dùng điện thoại có phản xạ chậm hơn 35 – 40% so với bình thường, tương đương với việc lái xe trong tình trạng say rượu nhẹ. Sự thật là, nhiều người không nhận ra mình trở thành “con nghiện” công nghệ ngay cả khi đang cầm lái. Họ không sợ nguy hiểm, không sợ bị phạt, họ chỉ sợ bỏ lỡ một tin nhắn hay một thông báo vô nghĩa trên mạng xã hội.

Giữa hàng loạt vụ việc tương tự, mới đây nhất một trường hợp cụ thể lại khiến dư luận chú ý. Chiều 13/10, tại cầu vượt Mai Dịch (Hà Nội), lực lượng Cảnh sát giao thông ghi nhận một nữ sinh 19 tuổi, trú tại phường Giảng Võ, vừa đi xe máy vừa xem TikTok.

Xe máy của nữ sinh này không có gương chiếu hậu bên trái. Cục Cảnh sát Giao thông (Bộ Công an) đã lập biên bản và xử phạt tổng cộng 1,4 triệu đồng đối với nữ sinh này.

Vụ việc tuy nhỏ, nhưng là lời nhắc nhở rõ ràng: Mọi hành vi mất tập trung khi lái xe đều có thể phải trả giá. Không chỉ là nguy cơ tai nạn, mà còn vi phạm pháp luật về giao thông đường bộ. Đây cũng là minh chứng cho hiệu quả của việc người dân chủ động ghi hình, cung cấp thông tin để lực lượng chức năng xử lý phạt "nguội" những hành vi vi phạm nguy hiểm.

Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, người điều khiển ô tô cầm và thao tác trên điện thoại khi đang lái xe sẽ bị phạt từ 4–6 triệu đồng, trừ 4 điểm trên giấy phép lái xe. Nếu gây tai nạn, mức phạt tăng lên 20 – 22 triệu đồng, trừ 10 điểm. Người điều khiển xe máy vi phạm tương tự bị phạt 800 nghìn – 1 triệu đồng, trừ 4 điểm; nếu gây tai nạn, phạt 10 – 14 triệu đồng, trừ 10 điểm.

Tuy nhiên, trên thực tế, việc phát hiện và xử lý chưa đủ sức răn đe. Trong điều kiện giao thông đông đúc, lực lượng chức năng khó bao quát hết các trường hợp vi phạm. Nhiều người vẫn coi đây là lỗi nhỏ và thói quen, dẫn đến tâm lý “nhờn luật”.

Phải khẳng định hành vi vừa lái xe vừa sử dụng điện thoại không chỉ là vi phạm hành chính, mà là mối đe dọa nghiêm trọng đến an toàn xã hội. Do đó giải pháp phải mạnh tay và toàn diện hơn.

Cần triển khai trên diện rộng hệ thống camera trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng nhận diện hành vi dùng điện thoại khi điều khiển phương tiện, xử phạt nguội tự động như nhiều quốc gia đã áp dụng.

Bên cạnh đó, việc giáo dục và truyền thông phải được đẩy mạnh ngay từ trường học, cơ quan, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư. Một xã hội văn minh không chỉ được đo bằng hạ tầng giao thông hiện đại, mà còn bằng văn hóa lái xe an toàn, tôn trọng sinh mạng của người khác.