Nếu các khu kinh tế ven biển phát huy lợi thế cảng biển và giao thương quốc tế, thì khu kinh tế chuyên biệt được định hướng tập trung vào công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, logistics nội địa...
Ngày 12/2/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà đã ký Quyết định số 288/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ chính thức thành lập Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng với quy mô hơn 5.300 ha. Một dấu mốc pháp lý quan trọng được xác lập, mở ra cấu trúc tăng trưởng mới cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
Nhìn lại chặng đường vừa qua, có thể thấy thành phố đang đứng trên một nền tảng tăng trưởng rất cao. Năm 2025, GRDP của Hải Phòng tăng 11,81%, đứng thứ hai cả nước, tiếp tục duy trì chuỗi nhiều năm tăng trưởng hai con số. Quy mô nền kinh tế đạt hơn 734.400 tỷ đồng theo giá hiện hành, tương đương khoảng 29,3 tỷ USD, thuộc nhóm địa phương có quy mô lớn nhất cả nước. Thu hút FDI tiếp tục là điểm sáng khi lũy kế các dự án còn hiệu lực đạt hơn 50 tỷ USD.
Bước sang năm 2026, đà thu hút vốn vẫn rất rõ nét. Riêng tháng 1/2026, Hải Phòng thu hút 412,6 triệu USD vốn FDI, tăng 69% so với cùng kỳ và đạt 101% kế hoạch tháng. Trong đó, các khu kinh tế, khu công nghiệp chiếm tới khoảng 97% tổng vốn thu hút. Thành phố đặt mục tiêu cả năm 2026 thu hút từ 3,8 đến 4,3 tỷ USD vốn FDI.
Những con số đó cho thấy sức hấp dẫn của môi trường đầu tư Hải Phòng. Tuy nhiên, chính thành công này cũng đặt ra những thách thức mới. Quỹ đất công nghiệp ven biển ngày càng thu hẹp. Áp lực hạ tầng, dân cư và dịch vụ dồn mạnh về một phía thành phố. Cấu trúc ngành tuy phát triển nhanh nhưng vẫn dựa nhiều vào gia công, lắp ráp. Nếu không mở thêm dư địa, nguy cơ nghẽn không gian tăng trưởng là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng ra đời trong bối cảnh đó. Đây không phải là sự mở rộng cơ học của mô hình ven biển, mà là bước tái cấu trúc không gian phát triển. Phía tây thành phố, nơi còn quỹ đất và khả năng tổ chức lại đô thị - công nghiệp được lựa chọn như một cực tăng trưởng mới. Sự hình thành cực phía tây giúp Hải Phòng chuyển từ mô hình tăng trưởng tập trung một hướng sang cấu trúc đa cực, cân bằng và bền vững hơn.
Điểm cốt lõi nằm ở hai chữ "chuyên biệt". Nếu các khu kinh tế ven biển phát huy lợi thế cảng biển và giao thương quốc tế, thì khu kinh tế chuyên biệt được định hướng tập trung vào công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, logistics nội địa, đổi mới sáng tạo và các dịch vụ giá trị gia tăng. Đây là bước đi nhằm nâng cấp chất lượng tăng trưởng, gia tăng hàm lượng công nghệ và giá trị nội địa trong mỗi dự án đầu tư.
Một khu kinh tế chuyên biệt, nếu được tổ chức đúng hướng, có thể trở thành nơi hình thành các chuỗi sản xuất hoàn chỉnh hơn, từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất linh kiện, lắp ráp đến dịch vụ hậu cần và phân phối. Khi đó, nền kinh tế của thành phố sẽ tham gia sâu hơn vào giá trị gia tăng, thay vì chỉ dừng ở khâu gia công. Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi Hải Phòng đang đặt mục tiêu thu hút FDI không chỉ về lượng mà về chất.
Tác động lan tỏa của khu kinh tế này không chỉ nằm ở diện tích hay số dự án. Một không gian sản xuất mới với hạ tầng đồng bộ sẽ tạo thêm việc làm chất lượng, mở rộng nguồn thu ngân sách, thúc đẩy phát triển nhà ở, giáo dục, y tế và dịch vụ tại khu vực phía Tây. Cùng với đó góp phần giảm áp lực quá tải hạ tầng và dân cư tại các khu vực ven biển đã phát triển mạnh trong thời gian qua.
Tuy nhiên, dấu mốc thành lập mới chỉ là điểm khởi đầu. Vấn đề còn lại là tốc độ hiện thực hóa và chất lượng vận hành.
Về phía chính quyền thành phố, yêu cầu lúc này là tốc độ và sự đồng bộ. Quy hoạch chung và quy hoạch phân khu phải được hoàn thiện kịp thời, bảo đảm minh bạch và khả thi. Hạ tầng giao thông kết nối khu kinh tế chuyên biệt với cao tốc, cảng biển, sân bay cần được ưu tiên đầu tư để tạo lợi thế cạnh tranh thực sự. Cải cách thủ tục hành chính phải đi trước một bước, giúp nhà đầu tư tiếp cận đất đai, xây dựng, môi trường và lao động thuận lợi, rõ ràng.
Quan trọng hơn là chiến lược lựa chọn nhà đầu tư. Khi thành phố đặt mục tiêu thu hút 3,8 đến 4,3 tỷ USD FDI trong năm 2026, thì khu kinh tế chuyên biệt không thể chỉ là nơi lấp đầy diện tích. Đây phải là không gian dành cho các dự án công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, trung tâm nghiên cứu phát triển và các ngành có giá trị gia tăng lớn. Sự kiên định trong định hướng sẽ quyết định chất lượng của cực tăng trưởng mới này.
Cộng đồng doanh nghiệp địa phương cũng đứng trước cơ hội rõ ràng. Với dòng vốn FDI liên tục tăng, nhu cầu về linh kiện, vật liệu, dịch vụ kỹ thuật và hậu cần sẽ ngày càng lớn. Doanh nghiệp Hải Phòng nếu chủ động nâng cấp công nghệ, chuẩn hóa quản trị và tăng cường liên kết có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và ngược lại.
Nguồn nhân lực là yếu tố then chốt. Phát triển công nghệ cao không thể thiếu đội ngũ kỹ sư, công nhân kỹ thuật và nhà quản lý có trình độ. Thành phố cần gắn khu kinh tế chuyên biệt với hệ thống đào tạo nghề, đại học và trung tâm nghiên cứu, hình thành hệ sinh thái nhân lực tương xứng. Một khu kinh tế chuyên biệt chỉ thực sự thành công khi đi cùng nền tảng nhân lực đủ mạnh.
Ở tầm nhìn rộng hơn, khu kinh tế chuyên biệt là bước đi thể hiện quyết tâm không dừng lại ở những thành quả đạt được. Khi nền kinh tế đạt quy mô hơn 29 tỷ USD và duy trì tăng trưởng hai con số, việc tiếp tục tìm kiếm dư địa mới là yêu cầu tất yếu. Hải Phòng đang chủ động tổ chức lại không gian phát triển để bảo đảm đà tăng trưởng không bị chững lại khi dư địa cũ dần thu hẹp.
HÀ KIÊN
