Lợi ích bố trí Bí thư, Chủ tịch UBND cấp xã không phải người địa phương

Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới một lần nữa nhấn mạnh yêu cầu thực hiện quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả việc bố trí một số chức danh chủ chốt cấp ủy, chính quyền, kiểm tra, thanh tra… không phải người địa phương. Đây không phải là chủ trương mới, nhưng trong bối cảnh sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy hiện nay, yêu cầu ấy càng trở nên cấp thiết.

Thực tế nhiều năm cho thấy, tại một số nơi, khi cán bộ chủ chốt là người sinh ra, lớn lên và có nhiều quan hệ họ hàng, làng xóm tại địa phương, việc thực thi công vụ đôi khi khó tránh khỏi sự nể nang, va chạm về tình cảm, thậm chí dẫn đến thỏa hiệp. Tâm lý “dĩ hòa vi quý”, “tình làng nghĩa xóm” nếu không được đặt trong khuôn khổ kỷ cương, nguyên tắc dễ dẫn đến buông lỏng quản lý, xử lý vi phạm không nghiêm, từ đó làm giảm niềm tin của nhân dân. Nguy cơ cục bộ địa phương, khép kín trong công tác quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ cũng có thể nảy sinh từ môi trường quá nhiều mối quan hệ quen biết.

Chủ trương bố trí bí thư cấp ủy, chủ tịch UBND, chủ nhiệm ủy ban kiểm tra, chánh thanh tra… không phải người địa phương vì thế mang ý nghĩa phòng ngừa tiêu cực từ sớm, từ xa. Khi cán bộ không có ràng buộc lợi ích, quan hệ thân tộc tại chỗ, việc điều hành, kiểm tra, giám sát sẽ khách quan hơn, minh bạch hơn. Đó là cơ sở để bảo đảm nguyên tắc tập trung dân chủ, thượng tôn pháp luật, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong công tác cán bộ. Hiện nhiều địa phương đã tiếp tục triển khai bố trí chức danh Bí thư cấp ủy, Chủ tịch UBND cấp xã không phải người địa phương như: Khánh Hòa, Đồng Tháp…

Tại Hải Phòng, sau quá trình sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính và kiện toàn tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, nhiều địa phương có quy mô lớn hơn, địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn. Điều này đồng nghĩa với yêu cầu quản lý phức tạp hơn, áp lực công việc cao hơn. Nếu không kịp thời bố trí, luân chuyển cán bộ phù hợp, nguy cơ phát sinh tư tưởng “cát cứ mềm” ở cơ sở là điều không thể xem nhẹ.

Thực tế, tại Hải Phòng, hiện Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Thành ủy và một số chức danh khác đều không phải người địa phương. Ở nhiều xã, phường hiện Bí thư cấp ủy, thậm chí Chủ tịch UBND cấp xã cũng không phải người địa phương. Kinh nghiệm thực tế tại những địa phương này cũng đã và đang cho thấy, khi người đứng đầu không phải người địa phương, cách tiếp cận công việc cơ bản thẳng thắn, dứt khoát, xử lý tồn đọng đất đai, trật tự xây dựng, tài chính - ngân sách… có chuyển biến tích cực. Bởi người lãnh đạo không bị chi phối bởi quan hệ thân quen, có điều kiện nhìn nhận vấn đề bằng góc độ quản trị thay vì góc độ tình cảm.

Tuy nhiên, việc bố trí cán bộ không phải người địa phương không phải là giải pháp có thể giải quyết mọi vấn đề. Nếu không chuẩn bị tốt nguồn cán bộ, không đánh giá kỹ về năng lực, bản lĩnh và phẩm chất chính trị, việc điều động có thể khiến cán bộ lúng túng trong công việc, thậm chí không đạt hiệu quả như mong muốn. Bên cạnh đó, cán bộ từ nơi khác đến nếu thiếu hiểu biết về thực tiễn cơ sở, chưa nắm rõ phong tục, tập quán của địa bàn và thiếu kỹ năng dân vận cũng sẽ gặp khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Vì vậy, thực hiện Kết luận 210-KL/TW đòi hỏi cách làm bài bản. Trước hết cần rà soát, quy hoạch, đào tạo đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực để sẵn sàng luân chuyển. Cùng với đó là cơ chế hỗ trợ về nhà ở, điều kiện sinh hoạt, môi trường làm việc để cán bộ yên tâm công tác lâu dài. Việc đánh giá cán bộ phải dựa trên kết quả, sản phẩm cụ thể, tránh tâm lý “khách đến rồi đi”, làm việc cầm chừng.

Một yếu tố quan trọng khác là cần phát huy vai trò giám sát của nhân dân và MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội. Khi người đứng đầu không phải người địa phương, càng cần cơ chế thông tin hai chiều, đối thoại định kỳ để lắng nghe, thấu hiểu tâm tư, nguyện vọng của người dân. Sự khách quan phải đi đôi với sự gần dân, sát dân, nếu không, khoảng cách tâm lý sẽ trở thành rào cản.

Hải Phòng là thành phố năng động đang ngày càng phát triển mạnh mẽ, vì vậy yêu cầu quản trị hiện đại, minh bạch, liêm chính là điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư, phát triển bền vững. Muốn vậy, bộ máy cơ sở, nơi trực tiếp tiếp xúc, giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp phải thực sự trong sạch, khách quan chuyên nghiệp.

Bố trí Bí thư, Chủ tịch UBND cấp xã không phải người địa phương là giải pháp có thể giúp nâng cao hiệu quả, hiệu lực của bộ máy. Khi được triển khai đồng bộ, minh bạch, gắn với kiểm tra, giám sát chặt chẽ, chủ trương này sẽ góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào Đảng, chính quyền ngay từ cơ sở. Kết luận 210-KL/TW đã đặt ra yêu cầu rõ ràng. Vấn đề còn lại là quyết tâm chính trị và cách làm cụ thể ở từng địa phương.