Nâng tầm cảng biển Hải Phòng bằng quản trị và chuyển đổi số

Yêu cầu quản trị mới

Việc Bộ Xây dựng vừa xác định Hải Phòng là một trong hai cảng biển đặc biệt của Việt Nam theo Quy hoạch tổng thể kết cấu hạ tầng hàng hải thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 khẳng định vị thế cửa ngõ hàng hải quốc tế phía Bắc và mở ra giai đoạn phát triển mới cho thành phố.

Theo quy hoạch, đến năm 2030, cảng biển Hải Phòng được định hướng thông qua từ 184,8 - 228,9 triệu tấn hàng hóa, trong đó container đạt 12,62 - 15,73 triệu TEU. Hệ thống cảng nước sâu Lạch Huyện tiếp tục được mở rộng, khu bến Nam Đồ Sơn được ưu tiên đầu tư cùng nhiều tuyến luồng hàng hải trọng điểm.

Những năm gần đây, thành phố liên tiếp đón các tàu container có trọng tải trên 200.000 DWT, mở thêm nhiều tuyến vận tải xuyên Thái Bình Dương kết nối trực tiếp với Hoa Kỳ và châu Âu. Lợi thế hạ tầng ngày càng rõ nét, nhưng cùng với đó là áp lực phải nâng cao chất lượng khai thác và khả năng cạnh tranh của toàn bộ hệ thống cảng.

Chính trong bối cảnh đó, Hội thảo hợp tác về hoạt động cảng biển Việt Nam - Hoa Kỳ do Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng phối hợp Chương trình Phát triển Luật Thương mại, Bộ Thương mại Hoa Kỳ tổ chức đã tập trung vào những vấn đề cốt lõi của quá trình phát triển cảng biển hiện đại.

Phát biểu tại hội thảo, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng Phạm Văn Thép nhấn mạnh mục tiêu của thành phố không chỉ là mở rộng quy mô hệ thống cảng mà còn hiện đại hóa công tác quản lý, xây dựng mô hình quản trị theo chuẩn quốc tế và nâng cao hiệu quả khai thác để từng bước đưa Hải Phòng trở thành trung tâm logistics mang tầm quốc tế.

Từ kinh nghiệm triển khai nhiều dự án cảng biển trên thế giới, ông Aubin Macquart, chuyên gia cảng và hậu cần kho vận của Công ty Tư vấn Rebel (Hà Lan) cho rằng nhiều cảng biển từng trải qua giai đoạn phát triển tương tự Hải Phòng. Khi hạ tầng được đầu tư mạnh, "điểm nghẽn" không còn nằm ở cầu cảng hay thiết bị xếp dỡ mà xuất hiện trong quá trình phối hợp giữa các cơ quan quản lý.

Theo ông Aubin Macquart, khi dữ liệu không được chia sẻ, mỗi đơn vị vận hành một hệ thống riêng, doanh nghiệp phải khai báo nhiều lần, quy trình xử lý nối tiếp thay vì đồng thời thì thời gian thông quan kéo dài và chi phí logistics sẽ tăng lên.

Đó cũng là lý do các chuyên gia cho rằng, bên cạnh đầu tư hạ tầng, Hải Phòng cần ưu tiên đổi mới mô hình quản trị.

Xây dựng hệ sinh thái cảng biển thông minh

Theo các chuyên gia Hoa Kỳ, chuyển đổi số là chìa khóa để giải quyết những "điểm nghẽn" trong quản trị cảng biển. Trọng tâm của quá trình này là xây dựng Hệ thống cộng đồng cảng (Port Community System - PCS).

Bà Grishma Pradhan, cố vấn pháp lý Chương trình Phát triển Luật Thương mại cho rằng PCS không chỉ là một nền tảng công nghệ mà là phương thức tổ chức mới của toàn bộ hệ sinh thái cảng biển. Khi hãng tàu, hải quan, cảng vụ, doanh nghiệp khai thác cảng, doanh nghiệp logistics và chủ hàng cùng sử dụng một nền tảng dữ liệu chung, thông tin chỉ cần khai báo một lần nhưng được chia sẻ theo đúng thẩm quyền. Điều này giúp giảm đáng kể thời gian xử lý, hạn chế thủ tục trùng lặp, tăng tính minh bạch và giảm chi phí logistics.

Kinh nghiệm từ cảng Rotterdam và Amsterdam cho thấy hệ thống PCS đã trở thành "đầu não số" của toàn bộ hoạt động logistics khi kết nối hơn 6.000 doanh nghiệp và khoảng 15.000 người sử dụng. Quan trọng hơn, PCS tạo ra một cơ chế phối hợp thống nhất giữa các cơ quan quản lý và doanh nghiệp thay vì mỗi đơn vị vận hành một hệ thống riêng.

Theo các chuyên gia, đây cũng là hướng đi phù hợp đối với Hải Phòng khi lượng hàng hóa và số lượng tàu mẹ cập cảng ngày càng tăng.

Bên cạnh chuyển đổi số, các chuyên gia cũng dành nhiều thời gian trao đổi về phát triển hạ tầng sau cảng. Một cảng biển hiện đại không chỉ có cầu cảng lớn mà còn cần mạng lưới trung tâm logistics, cảng cạn (ICD), kho ngoại quan và hệ thống giao thông đa phương thức kết nối hiệu quả với đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa.

Ông Bùi Ngọc Hải, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng cho rằng hội thảo không chỉ là dịp trao đổi kinh nghiệm mà còn mở đầu cho chương trình hợp tác dài hạn giữa Hải Phòng và các đối tác Hoa Kỳ trong phát triển cảng biển, logistics và chuyển đổi số. Những kinh nghiệm về mô hình quản trị cảng, hệ thống cộng đồng cảng và cơ chế phối hợp liên ngành sẽ được nghiên cứu, vận dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn của thành phố.

Quy hoạch mới đã tạo nền tảng để Hải Phòng tiếp tục khẳng định vị thế cửa ngõ hàng hải quốc tế phía Bắc. Tuy nhiên, để phát triển xứng tầm cảng biển đặc biệt, thành phố không chỉ cần những bến cảng hiện đại mà còn cần một mô hình quản trị hiện đại, một hệ sinh thái logistics đồng bộ và một nền tảng số đủ mạnh để kết nối toàn bộ chuỗi cung ứng.