Nâng tầm vị thế cảng biển

Thành phố Hải Phòng đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với vóc dáng và vị thế mới. Từ điểm tựa lịch sử, với bản lĩnh “Trung dũng - Quyết thắng”, thành phố Cảng đang tập trung khai thác tối đa lợi thế cửa ngõ, kết nối hạ tầng logistics hiện đại để hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm hàng hải tầm cỡ quốc tế, có sức cạnh tranh toàn cầu.

Mạch nguồn lịch sử

Ngay từ những năm đầu thế kỷ XX, công nhân Cảng Hải Phòng trở thành lực lượng quan trọng của phong trào công nhân. Những cuộc đấu tranh đòi quyền lợi, chống áp bức, bóc lột diễn ra ngay tại khu vực cảng biển. Từ đây, tinh thần cách mạng từng bước lan tỏa, góp phần tạo nên bản lĩnh của người Hải Phòng.

Bước vào hai cuộc kháng chiến chống xâm lược, vị trí cửa ngõ chiến lược càng khiến thành phố Hải Phòng trở thành "tọa độ lửa". Cảng biển vừa là bến tiếp nhận viện trợ quốc tế về máy móc, vật tư, lương thực cho miền Bắc, vừa là điểm xuất phát của sức người, sức của chi viện cho chiến trường miền Nam. Dưới mưa bom, bão đạn của chiến tranh, cán bộ, công nhân cảng biển kiên cường “vừa sản xuất, vừa chiến đấu”, bám trụ từng mét cầu tàu, kho hàng, luồng tàu để mạch máu giao thông chưa bao giờ ngừng chảy. Tinh thần quả cảm ấy đúc kết nên truyền thống hào hùng: “Trung dũng - Quyết thắng”.

Sau ngày giải phóng và đặc biệt là bước vào thời kỳ đổi mới, bản lĩnh cách mạng ấy lại chuyển hóa thành tư duy năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm. Lợi thế cảng biển được đánh thức, trở thành hạt nhân kéo theo sự bứt phá mạnh mẽ của công nghiệp, dịch vụ logistics và thương mại quốc tế. Hàng hóa từ khắp các vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc hội tụ về thành phố Hải Phòng để vươn ra thế giới, đưa thành phố trở thành một trong những đầu tàu tăng trưởng quan trọng nhất của cả nước.

Nếu trong chiến tranh, người Hải Phòng giữ cảng biển để bảo đảm mạch giao thông, chi viện cho tiền tuyến thì hôm nay, nhiệm vụ đặt ra là khai thác tốt nhất lợi thế cửa ngõ quốc tế, đưa cảng biển trở thành động lực mở rộng không gian kinh tế và nâng cao sức cạnh tranh của thành phố.

Tiến sĩ Sử học Đoàn Trường Sơn cho rằng, truyền thống cách mạng được hun đúc qua những năm tháng đấu tranh tạo nên phẩm chất năng động, dám đi đầu của người thành phố Cảng. Trong giai đoạn mới, tinh thần ấy cần tiếp tục được phát huy bằng khát vọng vươn ra biển lớn, đưa thành phố Hải Phòng thành đô thị cảng có vị thế trong khu vực và trên thế giới.

Mở cửa vươn ra biển lớn

Từ khi các bến cảng nước sâu tại Lạch Huyện đi vào vận hành, lợi thế cửa ngõ quốc tế của thành phố ngày càng được phát huy. Các tuyến tàu mẹ kết nối trực tiếp đến châu Âu, châu Mỹ liên tục được mở, giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu và đưa thành phố Hải Phòng tham gia sâu hơn vào mạng lưới hàng hải quốc tế.

Minh chứng rõ nhất là năm 2025, cảng biển Hải Phòng vươn lên vị trí thứ 13 trong Chỉ số hiệu quả cảng container toàn cầu (CPPI), tăng 17 bậc so với năm trước. Tháng 6 vừa qua, sự kiện Cảng container quốc tế Hateco tiếp nhận siêu tàu Mazt Maersk (dài gần 400 m, trọng tải trên 213.000 DWT) khẳng định năng lực tiếp nhận các thế hệ tàu container lớn nhất thế giới hiện nay.

Để tạo dư địa phát triển dài hạn, thành phố đang dồn lực mở rộng không gian kinh tế sau cảng biển. Việc quy hoạch Khu Kinh tế phía Nam và Khu Thương mại tự do gắn với hệ thống cảng Lạch Huyện, Nam Đồ Sơn được kỳ vọng sẽ gia tăng chuỗi giá trị cho dòng hàng hóa qua cảng.

Chặng đường vươn tầm toàn cầu cũng đang đặt ra những bài toán hạ tầng hết sức khắt khe. Năm 2025, sản lượng hàng hóa thông qua cảng Hải Phòng đạt trên 115,6 triệu tấn (riêng container đạt 8,35 triệu TEU). Tuy nhiên, hiện nay khoảng 88% lượng hàng vẫn phụ thuộc vào đường bộ, gây áp lực nghẽn giao thông lớn lên Quốc lộ 5, Quốc lộ 10, tuyến Đình Vũ - Cát Hải, cầu Tân Vũ - Lạch Huyện và nhiều tuyến hỗ trợ. Trong khi đó, tỷ trọng vận tải bằng đường thủy nội địa tới cảng biển chỉ chiếm 10,5% và đường sắt khiêm tốn hơn ở mức 1,5%.

Ông Nguyễn Văn Tiến, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Cảng container quốc tế Hateco cho rằng, nếu không sớm đầu tư cầu Tân Vũ - Lạch Huyện 2, với tốc độ tăng trưởng hàng hóa hiện nay, nguy cơ quá tải và ùn tắc khu vực này vào năm 2028 khó tránh khỏi. Ở phía trước cảng, luồng Lạch Huyện vẫn là luồng một chiều, tình trạng sa bồi tại các khu vực các sông: Cấm, Đình Vũ, Nam Đình Vũ cũng đang tạo áp lực lớn cho công tác điều phối an toàn hàng hải.

Theo Nhiệm vụ Quy hoạch chung thành phố Hải Phòng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 423/QĐ-TTg ngày 11/3/2026, Hải Phòng được định hướng phát triển trở thành đô thị biển hiện đại, thông minh, có sức hút lan tỏa, khả năng cạnh tranh quốc tế. Thành phố đồng thời được xác định là đô thị cảng biển loại đặc biệt, trung tâm công nghiệp, logistics và dịch vụ tổng hợp quy mô lớn, có vai trò đầu mối giao thương quốc gia và quốc tế.

Giáo sư Phan Văn Trường, chuyên gia thương mại quốc tế cho rằng lợi thế cảng nước sâu tạo cho thành phố Hải Phòng một vị thế đặc biệt trong mạng lưới giao thương quốc tế. Tuy nhiên, “có cảng lớn” mới chỉ là điểm khởi đầu, thành phố cần phát triển hệ sinh thái phía sau cảng, từ logistics, công nghiệp đến các dịch vụ giá trị gia tăng, để biến dòng hàng hóa thành dòng giá trị và nâng tầm vị thế trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Lợi thế cảng biển chỉ thực sự trở thành sức mạnh khi được cộng hưởng bởi hạ tầng, logistics, công nghiệp và dịch vụ. Với cách tiếp cận đó, thành phố Hải Phòng đang từng bước chuyển từ nơi có cảng lớn thành một trung tâm kinh tế biển có năng lực kết nối, tạo giá trị và cạnh tranh ở tầm khu vực, quốc tế.