Nét đẹp đình Kiền Bái - ngôi đình cổ 300 năm tuổi ở Hải Phòng

Dấu xưa linh thiêng

Dù nằm ven đường tỉnh nhưng đình Kiền Bái không ồn ào mà mang vẻ đẹp trầm mặc, cổ kính, tồn tại cùng cộng đồng suốt nhiều thế kỷ.

Theo thần tích cổ, đình được dựng vào cuối thế kỷ 17, thờ hai vị thành hoàng là Ngọc và Bích - hai anh em sinh đôi, được nhân dân suy tôn vì sự linh thiêng và những lần hiển thánh phù hộ cho dân làng. Truyền thuyết gắn đình với cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông của quân dân Đại Việt, khi Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn từng vào cầu đảo và được hai vị âm phù trợ giúp. Từ đó, đình không chỉ là nơi thờ tự, mà còn là biểu tượng tâm linh gắn với lịch sử giữ nước.

Theo ông Đỗ Văn Thi, Trưởng Phòng Văn hóa và Xã hội phường Thiên Hương, trong không gian đô thị hóa nhanh của Hải Phòng, đình Kiền Bái vẫn giữ được vai trò là trung tâm văn hóa - tâm linh của cộng đồng. Đây không chỉ là một di tích kiến trúc, mà là điểm tựa tinh thần, nơi người dân tìm về cội nguồn, về lịch sử và bản sắc của làng quê ven biển.

Về mặt kiến trúc, đình mang kết cấu chữ đinh truyền thống, toàn bộ bằng gỗ, liên kết mộng chốt thủ công. Mái ngói vẩy cá, bốn góc đao cong vút như mũi thuyền rẽ sóng, gợi liên tưởng mạnh mẽ đến không gian biển và tinh thần vượt khó của cư dân vùng duyên hải. Hướng đình quay về phía nam tạo nên thế phong thủy hài hòa, cân bằng giữa thiên nhiên và con người.

Không gian nội tự gồm 5 gian tiền đường, 2 gian hậu cung. Đặc biệt, 4 gian tiền đường được làm sàn gỗ cao, tạo cảm giác vừa linh thiêng, vừa thoáng đãng. Trong hậu cung, hai pho tượng thành hoàng - một mặt đỏ, một mặt trắng hiện diện như biểu tượng âm dương, hài hòa và cân bằng vũ trụ. Phía trên ban thờ là đại tự “Thượng đẳng Tứ linh”, thể hiện niềm tôn kính tuyệt đối của cộng đồng dành cho các vị thần bảo hộ làng.

Với du khách, đây không chỉ là một không gian thờ tự, mà là nơi "kể chuyện" khi mỗi chi tiết kiến trúc đều chứa trong đó lớp trầm tích lịch sử và ký ức cộng đồng.

Bảo tàng nghệ thuật dân gian bằng gỗ

Điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của đình Kiền Bái là hệ thống chạm khắc gỗ phong phú, tinh xảo, mang giá trị nghệ thuật và biểu tượng sâu sắc. Toàn bộ công trình giống như một bảo tàng nghệ thuật dân gian bằng gỗ.

Hình tượng rồng xuất hiện dày đặc: “lưỡng long chầu nguyệt”, “rồng mây tụ hội”, tứ linh “long - ly - quy - phượng”. Nhờ kỹ thuật chạm nổi, chạm lộng, chạm thủng, những con rồng không còn là hình ảnh tĩnh, mà như đang chuyển động, bay lượn trong mây, quấn quýt trong không gian, tạo cảm giác sống động hiếm thấy trong kiến trúc đình làng.

Theo ông Vũ Đình Thỉnh, Trưởng Ban khánh tiết đình Kiền Bái, nét chạm khắc của đình rất riêng, rất đặc biệt. Nhiều nhà nghiên cứu về đây đều khẳng định kỹ thuật đục chạm của nghệ nhân xưa đạt trình độ rất cao. Như ở cửa vọng đình, hình ảnh lợn ngậm lá ráy không chỉ là trang trí, mà là biểu tượng của sự giao hòa giữa con người với thiên nhiên, giữa trời và đất, gắn với đời sống trồng cấy của cư dân nông nghiệp.

Bên cạnh đó, đình còn lưu giữ nhiều mảng chạm dân dã: gà, lợn, dê, voi, ngựa, cá; những bức “nam nữ giao duyên” thể hiện quan niệm âm dương, sinh sôi, hòa hợp. Những hình ảnh ấy tạo nên một thế giới biểu tượng phong phú, nơi tín ngưỡng và đời sống hòa quyện, nơi con người không tách khỏi tự nhiên mà sống trong sự cộng sinh hài hòa.

Lễ hội đình Kiền Bái vào tháng 11 âm lịch hằng năm, với nghi lễ “cướp bông”, là một trải nghiệm văn hóa độc đáo. Không chỉ mang tính nghi lễ, lễ hội còn phản ánh cấu trúc cộng đồng, tinh thần đoàn kết và niềm tin tâm linh của người dân địa phương.

Bà Đỗ Thị Hương, người dân phường Thiên Hương tự hào nói: “Chúng tôi coi đình như linh hồn của làng. Lễ hội không chỉ để thờ Thánh, mà còn để gắn kết con cháu, dòng họ, cộng đồng. Đến 50 tuổi được ngũ thập nhập đình trung (được làm lễ lên lão trong đình) là một niềm tự hào lớn của người Kiền Bái".

Từ một ngôi đình làng cổ, đình Kiền Bái đang từng bước trở thành điểm nhấn của du lịch văn hóa - tâm linh Hải Phòng, nơi lịch sử không nằm trong sách vở, mà hiện diện trong từng mái ngói, từng mảng chạm, từng câu chuyện đời thường của người dân địa phương.