Những số nhà đặc biệt giữa lòng thành phố Cảng

Nằm trên con phố sầm uất của phường Gia Viên, nhà số 168 phố Lê Lợi là nơi sinh sống của gia đình ông Nguyễn Phát từ năm 1997 đến nay. Với gia đình ông Phát, đây không chỉ là nơi sinh sống, kinh doanh mà còn là một địa chỉ đặc biệt, bởi từng gắn với hoạt động cách mạng trong những năm 1930 - 1931.

Theo Lịch sử Đảng bộ thành phố, sau khi tham dự Hội nghị thành lập Đảng tại Hương Cảng (Trung Quốc), đồng chí Nguyễn Đức Cảnh trở về Hải Phòng thực hiện nhiệm vụ chuẩn bị thành lập tổ chức Đảng. Tại gác 2/166A (nay là nhà số 168 phố Lê Lợi), nhiều cuộc họp, hoạt động tuyên truyền của những thanh niên cộng sản đã diễn ra, chuẩn bị cho việc thành lập tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng Hải Phòng. Nơi đây cũng từng được lựa chọn làm cơ quan bí mật của Xứ ủy Bắc Kỳ; nhiều đồng chí cán bộ tiền bối của Đảng như Trần Văn Lan, Trịnh Đình Cửu, Lê Duẩn… từng sống và làm việc. Cũng từ đây, đường dây liên lạc của Xứ ủy bí mật lan tỏa tới các xí nghiệp, trường học, khu phố; sách báo, tài liệu của Đảng được nhanh chóng chuyển qua cơ quan tuyên truyền, sớm tới tay cán bộ đảng viên và quần chúng trong cả nước.

Cách đó không xa, nhà số 174/172 phố Lê Lợi cũng là một địa chỉ đặc biệt. Trong những năm 1930 - 1931, nơi đây từng là cơ quan giao thông liên lạc quốc tế của Đảng Cộng sản Việt Nam. Từ địa chỉ này, nhiều tài liệu quan trọng được tiếp nhận. Địa chỉ này cũng là nơi tác phẩm "Đường Kách mệnh" lần đầu được đưa về Việt Nam. Cũng tại nhà gác 2, số 174/172 phố Lê Lợi này, vào tháng 4/1930 đồng chí Trần Phú từ Liên Xô đi tàu Giăng đuy puy của Hồng Kông về đến Hải Phòng đã nghỉ lại tại đây.

Không riêng nhà số 168 và 174/172 phố Lê Lợi, Hải Phòng còn nhiều ngôi nhà gắn với lịch sử đấu tranh cách mạng như nhà số 80 phố Cầu Đất, từng là trạm giao thông của Đảng bộ Hải Phòng; nhà số 23 đường Trần Nguyên Hãn, nơi đặt cơ quan bí mật của Tỉnh ủy Hải Phòng; nhà số 1/42 phố Mê Linh, từng là trụ sở Tỉnh bộ Việt Nam Cách mạng Thanh niên và Tỉnh bộ Đông Dương Cộng sản; nhà số 14 ngõ Gạo (ngõ 61), phố Lý Thường Kiệt, từng là trạm giao thông liên lạc quốc tế của Đảng; nhà cụ Đặng Thị Sáu, từng là cơ quan bí mật của Thành ủy Hải Phòng giai đoạn 1936 - 1939… Mỗi địa điểm là một dấu mốc trong lịch sử, góp phần làm nên truyền thống cách mạng của thành phố Cảng.

Với các giá trị lịch sử, những ngôi nhà đặc biệt đã được công nhận di tích lịch sử cách mạng. Nhà số 168 và nhà số 174/172 phố Lê Lợi được UBND thành phố công nhận là di tích lịch sử cách mạng tại Quyết định số 177 ngày 28/1/2005. Nhà số 14 ngõ Gạo, nhà số 1/42 phố Mê Linh được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1986; nhà cụ Đặng Thị Sáu được xếp hạng năm 1998…

Tuy nhiên, giữa nhịp sống đô thị ngày càng sôi động, những số nhà đặc biệt ấy có thể chưa được nhiều người biết đến nếu câu chuyện lịch sử phía sau chưa được kể lại và lan tỏa rộng hơn. Một bài viết, một câu chuyện được kể sinh động, một buổi tìm hiểu lịch sử hay chuyến trải nghiệm của học sinh đều có thể đưa những địa chỉ này đến gần hơn với cộng đồng. Khi những giá trị ấy tiếp tục được gìn giữ, kể lại và lan tỏa, các “địa chỉ đỏ” sẽ không chỉ được nhận diện qua những tấm bằng công nhận, mà còn trở thành những phần ký ức sống động của thành phố Cảng hôm nay.