Ngôi đền cổ Tam Kỳ giữa đô thị sầm uất Hải Phòng

Ngôi đền mang dấu ấn thời gian

Đền Tam Kỳ nguyên là một miếu thờ nhỏ được nhân dân địa phương lập nên bên bờ sông Tam Bạc – nơi tiếp giáp của ngã ba sông. Ban đầu, ngôi đền có tên gọi là đền Tam Quan hay đền Bến Củi. Về sau, cùng với sự phát triển của đô thị Hải Phòng và sự biến đổi của dòng chảy, đền được di dời và tôn tạo lại tại vị trí hiện nay, gắn liền với tên gọi Tam Kỳ.

Tên gọi Tam Kỳ mang nhiều ý nghĩa sâu sắc cả về địa lý lẫn tâm linh. Về mặt địa thế, Tam Kỳ gợi nhớ đến nơi giao thoa của các dòng nước, nơi hội tụ khí thiêng của trời đất, mang lại sự bình an và thịnh vượng cho vùng đất ven biển. Về mặt đời sống tâm linh, ngôi đền là nơi thờ phụng Quan Lớn Đệ Tam Thủy Giám, vị thần coi quản sông nước.

Bà Nguyễn Thị Thắm ở phường Lê Chân cho biết: “Đối với người dân Hải Phòng xưa vốn gắn bó với sông nước và biển cả, việc phụng thờ vị thần sông nước có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Mọi người đến để cầu mong cho những chuyến đi biển thuận buồm xuôi gió, mưa thuận gió hòa, gia đạo an yên”.

Theo thời gian, đền Tam Kỳ còn tích hợp thêm việc thờ vọng Trần Hưng Đạo và các vị thần linh khác. Năm 2020, đền Tam Kỳ được công nhận là di tích lịch sử cấp thành phố.

Dù nằm giữa không gian đô thị, đền Tam Kỳ vẫn giữ được vẻ thâm nghiêm vốn có nhờ phong cách kiến trúc truyền thống mang đậm nét nghệ thuật thời Nguyễn. Tổng thể không gian đền được quy hoạch hài hòa theo bố cục tiền công hậu quốc quen thuộc của chùa, đền cổ miền Bắc.

Ngay từ cổng vào, du khách đã bị thu hút bởi hệ thống tam quan được xây dựng kiên cố với các đường nét chạm khắc tinh xảo. Mái đền lợp ngói mũi hài mộc mạc, các góc đao cong vút được đắp nổi hình rồng, phụng, hoa lá mềm mại. Bốn cột trụ lớn trước bái đường đắp nổi câu đối chữ Hán, tôn thêm vẻ uy nghiêm.

Hệ thống khung gỗ của đền được làm từ các loại gỗ quý, kết nối với nhau bằng mộng gỗ chắc chắn. Trên các vì kèo, con chồng, xà ngang là những bức phù điêu chạm nông, chạm nổi vô cùng sinh động. Hình ảnh lưỡng long chầu nguyệt, tứ linh, tứ quý được các nghệ nhân xưa thể hiện bằng bàn tay tài hoa, vừa mạnh mẽ vừa thanh thoát.

Đặc biệt, đền còn lưu giữ được nhiều di vật, cổ vật có giá trị lịch sử - nghệ thuật cao. Đáng chú ý nhất là hệ thống tượng thờ được chạm khắc tinh xảo, sơn son thếp vàng lộng lẫy, mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XIX. Bên cạnh đó là các bộ câu đối, đại tự, sắc phong, kiệu thờ, lư hương bằng đồng... Tất cả không chỉ là những vật phẩm phụng thờ linh thiêng mà còn là những di sản văn hóa vô giá.

Điểm tựa tinh thần

Không chỉ sở hữu giá trị về mặt kiến trúc, đền Tam Kỳ còn là một "bảo tàng sống" về không gian văn hóa tâm linh của người dân Hải Phòng. Hằng năm, đền diễn ra nhiều kỳ lễ hội lớn, thu hút đông đảo nhân dân địa phương và du khách thập phương về chiêm bái. Lớn nhất phải kể đến lễ hội đền Tam Kỳ diễn ra vào tháng 6 âm lịch (ngày tiệc Quan Lớn Đệ Tam) và các dịp lễ Tết, đầu xuân năm mới.

Trong những ngày lễ hội, không gian ngôi đền cổ trở nên rực rỡ và sôi động hơn. Các nghi lễ truyền thống như tế lễ, dâng hương, rước kiệu được diễn ra nghiêm trang theo đúng nghi thức cổ truyền.

Đặc biệt, nghi thức thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại – với các giá chầu văn, hầu đồng đặc sắc luôn là điểm nhấn thu hút sự quan tâm của du khách.

Trải qua hơn 200 năm với bao thăng trầm, đền Tam Kỳ vẫn giữ được nét thâm nghiêm, trầm mặc bên dòng sông Tam Bạc. Việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa của ngôi đền cổ này không chỉ là trách nhiệm của chính quyền và ngành văn hóa, mà còn là tình cảm, là sứ mệnh của mỗi người dân Hải Phòng.