Ngăn chặn việc cho vay nặng lãi trong giao dịch dân sư

Ngân hàng đầu tư và phát triển (BIDV). Ảnh: Duy Lân

- Theo quy định tại Điều 201 Bộ luật Hình sự (BLHS), Điều 468 Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015, để xác định người có hành vi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự (còn gọi là tín dụng “đen”) hay không, cần hội đủ các điều kiện sau: Giao dịch cho vay lãi; lãi suất cho vay gấp từ 5 lần trở lên mức lãi suất cao nhất do BLDS quy định (BLDS quy định mức lãi suất tối đa là 20%/năm, gấp 5 lần là 100%/năm) và thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên.

Như vậy, các giao dịch vay tiền có lãi suất từ 20%/năm trở xuống là giao dịch có lãi suất hợp pháp; các giao dịch có lãi suất từ hơn 20%/năm đến dưới 100%/năm là giao dịch có lãi suất bất hợp pháp, nhưng chưa đến mức bị xử lý về hình sự. Chỉ các giao dịch có lãi suất từ 100%/năm trở lên, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên thuộc đối tượng để xem xét trách nhiệm hình sự.

Mức lãi suất cao nhất được quy định trong BLDS (20%/năm) còn bị ràng buộc và có thể thay đổi khi Nhà nước có các quy định khác liên quan đến lãi suất cho vay. Do vậy, trong mọi trường hợp, các cơ quan tiến hành tố tụng trước khi khởi tố vụ án, khởi tố bị can cần trưng cầu giám định tại hệ thống Ngân hàng Nhà nước về các nội dung: lãi suất cao nhất theo quy định của Nhà nước tại thời điểm xác lập giao dịch cho vay; thời điểm trả lãi là bao nhiêu phần trăm/tháng, năm; lãi suất tại các giao dịch dân sự do các bên thực hiện là bao nhiêu phần trăm/năm; bao nhiêu phần trăm/tháng so với lãi suất cao nhất Nhà nước quy định tại cùng thời điểm vượt quá bao nhiêu phần trăm? …

Theo số liệu Bộ Công an thống kê từ năm 2015- 2018, toàn quốc xảy ra 7.624 vụ phạm tội liên quan đến tín dụng “đen”. Trong đó có 56 vụ giết người, 389 vụ cố ý gây thương tích, 629 vụ cướp tài sản, 836 vụ cưỡng đoạt tài sản, 1.809 vụ lừa đảo, 3.581 vụ lạm dụng tín nhiệm, 165 vụ hủy hoại tài sản.

- Theo luật sư cần áp dụng các biện pháp gì để đấu tranh phòng, chống hiệu quả loại tội phạm này ?

- Theo đánh giá của Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm, tình hình bảo kê, tín dụng “đen”… còn phức tạp gây lo lắng trong nhân dân; đáng lưu ý là loại hình cho “vay ngang hàng” qua mạng internet- đây là loại tín dụng “đen” biến tướng, dùng tiền ảo, tiền thật qua mạng internet để giao dịch tiền tệ.

Tại Hải Phòng, nhiều đối tượng cho vay nặng lãi hoạt động núp dưới bóng công ty tư vấn tài chính, tiệm cầm đồ, với chiêu thức tiếp thị hấp dẫn, như: "cho vay không cần thế chấp" hay “thủ tục nhanh, gọn, đơn giản, chỉ cần giấy phép lái xe, sổ hộ khẩu….”. Do đó, nhiều người dân rơi vào bẫy tín dụng “đen” với mức lãi suất cao cùng nhiều ràng buộc bất lợi khác, như: phí giao dịch, các khoản phạt cao khi nộp lãi chậm, hình thức cộng lãi vào gốc…. Thực tế từ tín dụng “đen” đẩy nhiều hộ dân lâm vào cảnh tán gia, bại sản hoặc là nạn nhân trong các vụ án cướp tài sản, cưỡng đoạt tài sản; bắt, giữ người trái pháp luật, cố ý gây thương tích.., gây mất trật tự trị an ở địa phương. Như vụ việc liên quan đến tín dụng “đen” làm tan nát cả gia đình ở phường Cầu Đất (quận Ngô Quyền) mà TAND thành phố vừa đưa ra xét xử. Từ lãi nặng đến lãi phạt, rồi lãi “mẹ đẻ lãi con”, món nợ của người vay lên tới hàng chục tỷ đồng. Khi người vay không còn khả năng chi trả, các đối tượng cho vay gây sức ép với người vay, người thân trong gia đình, họ hàng… khủng bố tinh thần bằng nhiều thủ đoạn. Vì vậy, việc ngăn chặn, xử lý nghiêm các hành vi cho vay lãi nặng là hết sức cần thiết, đặc biệt là xử lý hình sự để mang tính răn đe cao.

Để đáp ứng đòi hỏi thực tiễn của xã hội, kịp thời ngăn chặn tín dụng “đen” và thống nhất trong việc áp dụng pháp luật trong xử lý hành vi cho vay nặng lãi, đề nghị các cơ quan Trung ương sớm có văn bản hướng dẫn việc áp dụng pháp luật đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, để việc xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Các tổ chức tín dụng cần đơn giản tối đa các thủ tục cho vay, tiện lợi, nhanh chóng, trong đó phát huy hiệu quả hình thức cho vay bằng tín chấp để người dân có khó khăn về tài chính được tiếp cận với nguồn vốn; khuyến khích tổ chức, cá nhân dùng khoản tiền nhàn rỗi của mình để cho vay, giúp nhau sản xuất, kinh doanh hoặc giúp đỡ người vay vượt qua khó khăn, hoạn nạn… Lực lượng công an cần thực hiện tốt chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ Công an tăng cường phối hợp với các bộ ngành để ngăn ngừa tội phạm tín dụng “đen”. Có như vậy, tín dụng “đen” từng bước bị đẩy lùi ra khỏi đời sống xã hội, góp phần ổn định an ninh, trật tự xã hội.

-Trân trọng cảm ơn luật sư !