Nghị định 18/2023/NĐ-CP của Chính phủ: Quản lý chặt chẽ về bán hàng đa cấp

Trợ giúp viên Trung tâm Trợ giúp pháp lý thành phố (Sở Tư pháp) tuyên truyền pháp luật tới người dân tại xã Liên Am (huyện Vĩnh Bảo). Ảnh: Hải Vân

- Đề nghị ông cho biết những điểm mới của Nghị định 18/2023/NĐ-CP so với Nghị định 40/2018/NĐCP của Chính phủ quy định điều chỉnh về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức BHĐC.

- Trong quá trình phát triển việc bán hàng tại Việt Nam, thị trường BHĐC trải qua nhiều biến động. Đáng chú ý là hiện không ít doanh nghiệp lợi dụng một số đặc điểm của mô hình kinh doanh theo phương thức trên để trục lợi. Vì vậy, việc hoàn thiện hành lang pháp lý để quản lý BHĐC là rất cần thiết. Nghị định số 18/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung khoản 2 điều 3 Nghị định 40/2018/NĐ-CP quy định về doanh nghiệp BHĐC là doanh nghiệp được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động BHĐC theo quy định. Nghị định mới bổ sung quy định doanh nghiệp BHĐC phải bảo đảm tối thiểu 20% doanh thu bán hàng trong một năm tài chính là doanh thu từ khách hàng, không phải là người tham gia BHĐC của doanh nghiệp đó. Doanh nghiệp BHĐC không sử dụng hình ảnh của các đơn vị, cơ sở y tế, bác sĩ, dược sĩ, nhân viên y tế hay thư cảm ơn, lời cảm ơn của người bệnh, bài viết của bác sĩ, dược sĩ, nhân viên y tế để quảng cáo BHĐC. Đồng thời, doanh nghiệp BHĐC không được cung cấp thông tin về thực phẩm có nội dung đăng tải, dẫn, trích dẫn hoặc nêu ý kiến người bệnh mô tả thực phẩm có tác dụng điều trị bệnh. Nghị định trên cũng bổ sung quy định trường hợp doanh nghiệp BHĐC không có trụ sở, chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm kinh doanh tại địa phương, doanh nghiệp phải có trách nhiệm chỉ định một cá nhân cư trú tại địa phương làm đầu mối làm việc với các cơ quan quản lý Nhà nước tại địa phương đó. Trường hợp hội nghị, hội thảo, đào tạo về BHĐC có sự tham dự của từ 30 người trở lên hoặc có sự tham dự của từ 10 người tham gia BHĐC cấp trở lên hoặc theo hình thức trực tuyến, doanh nghiệp BHĐC phải có trách nhiệm thông báo tới Sở Công Thương tỉnh, thành phố trước khi thực hiện.

- Vậy khi quy định này có hiệu lực liệu có khắc phục được những hạn chế, bất cập hiện nay?

- Trong những năm gần đây, công tác quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp tại Việt Nam có nhiều kết quả tích cực. Sau khi Chính phủ ban hành Nghị định 40/2018/NĐ-CP, thị trường này có những thay đổi nhất định. Cụ thể chính là việc thanh lọc những doanh nghiệp yếu kém, doanh nghiệp hoạt động không hiệu quả minh chứng bằng số lượng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này giảm mạnh. Tuy nhiên, Nghị định này cũng bộc lộ những quy định không phù hợp với thực tế. Bên cạnh các doanh nghiệp hoạt động chính thống, còn có các doanh nghiệp hoạt động không phép hoặc lợi dụng mô hình kinh doanh đa cấp để thu hút đầu tư, huy động vốn của người dân bất hợp pháp. Bởi vậy, việc Chính phủ ban hành Nghị định 18/2023/NĐ-CP đáp ứng yêu cầu thực tế, với những quy định chặt chẽ hơn trong quản lý mô hình bán hàng này, nhất là quy định không được dùng hình ảnh bác sĩ để bán hàng đa cấp. Khi nghị định này có hiệu lực sẽ cơ bản khắc phục hạn chế hiện nay.

- Ông có thể đưa ra một số dấu hiệu nhận biết “đa cấp biến tướng”. Đồng thời cơ quan quản lý nhà nước cần làm gì để hạn chế sự biến tướng này?

- Tình trạng biến tướng mô hình bán hàng đa cấp diễn biến khá phức tạp. Nhiều người với nhiều thủ đoạn tinh vi, đánh vào lòng tham và sự thiếu hiểu biết của nhiều người lôi kéo họ gia nhập vào mạng lưới đa cấp phi pháp. 4 biểu hiện chính có thể xác định ở đa cấp biến tướng là: Không có giấy chứng nhận kinh doanh bán hàng đa cấp; sử dụng mô hình bán hàng đa cấp để huy động vốn; không có hàng hóa hoặc hàng hóa chỉ là công cụ để lôi kéo người tham gia; nói quá thông tin về cơ hội làm giàu, khởi nghiệp để dụ dỗ người khác tham gia. Những doanh nghiệp này thường yêu cầu người tham gia phải đặt cọc, ký quỹ hoặc mua một số lượng sản phẩm nhất định hay phải trả tiền để được tham gia vào mạng lưới kinh doanh đa cấp. Doanh nghiệp cũng không cam kết mua lại hàng hóa trong thời gian luật định và không mua lại với số tiền tối thiểu là bằng 90% giá sản phẩm ở thời điểm bán. Hơn nữa, hàng hóa đó thường có chất lượng kém hoặc không có giá trị sử dụng để bán cho người tiêu dùng.

Các cơ quan quản lý như Sở Công Thương, UBND các cấp tăng cường tuyên truyền những quy định mới của Nghị định này. Đồng thời, tăng cường thanh, kiểm tra các đơn vị, doanh nghiệp đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp tại Hải Phòng, từ đó hướng dẫn các đơn vị hoạt động đúng quy định, cũng như thanh lọc các doanh nghiệp hoạt động biến tướng, phòng ngừa các vụ lừa đảo, gây mất trật tự an toàn xã hội trên địa bàn. Người tham gia BHĐC cũng cần tỉnh táo, tìm hiểu kỹ thông tin về doanh nghiệp BHĐC trước khi tham gia. Nếu phát hiện doanh nghiệp BHĐC có biểu hiện vi phạm pháp luật cần thông tin tới Sở Công Thương, cơ quan công an để vào cuộc xác minh thông tin, phòng ngừa vi phạm./.