Thảo luận về Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Hải Phòng Hoàng Văn Tuyên đề nghị tăng hiệu quả hậu kiểm an toàn thực phẩm...

Đại biểu Hoàng Văn Tuyên cơ bản nhất trí với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường. Đại biểu đánh giá cao dự thảo lần này. Việc quản lý an toàn thực phẩm đã được đặt theo cả chuỗi, từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng, trên cơ sở phân tích nguy cơ. Dự thảo giao Bộ Y tế làm đầu mối, dành một chương cho hệ thống dữ liệu và có một mục riêng về hậu kiểm.
Vừa qua, đại biểu tham gia Đoàn giám sát về an toàn thực phẩm tại thành phố Hải Phòng. Qua giám sát, đại biểu thấy việc kiểm tra nguyên liệu đầu vào tại Hải Phòng cơ bản đã được làm tốt, sản phẩm ngày càng chú trọng mẫu mã.
Tuy nhiên, khâu còn yếu là kiểm soát tồn dư hóa chất trong thực phẩm. Hồ sơ đầy đủ, bao bì đẹp chưa nói lên được sản phẩm có an toàn hay không. Tồn dư chỉ phát hiện được qua lấy mẫu, thử nghiệm. Vì vậy, hiệu quả của luật phụ thuộc nhiều vào khâu hậu kiểm.
Hiện nay, các mặt hàng như rau, quả, thịt, cá tươi thường bán hết trong ngày. Còn kết quả phân tích tồn dư tại phòng thử nghiệm thường phải chờ vài ngày. Đến khi có kết quả vượt mức thì hàng đã vào bữa ăn của người dân, việc thu hồi lúc đó chủ yếu chỉ còn để xử lý về sau.
Ở nhiều chợ hiện nay, lực lượng kiểm tra đã dùng xét nghiệm nhanh để sàng lọc. Nhưng dự thảo chưa nói kết quả xét nghiệm nhanh được dùng vào việc gì. Dự thảo cho đoàn kiểm tra tạm dừng bán thực phẩm không phù hợp và giao Bộ trưởng Bộ Y tế quy định chi tiết.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu, bổ sung vào khoản 6 Điều 57 một căn cứ cụ thể: khi xét nghiệm nhanh bằng bộ xét nghiệm trong danh mục do Bộ trưởng Bộ Y tế công bố cho kết quả dương tính, đoàn kiểm tra được tạm dừng bán lô hàng đó và lấy mẫu gửi tổ chức thử nghiệm phục vụ quản lý nhà nước.
Kết quả này chỉ để sàng lọc, không dùng để xử phạt. Với hàng tươi sống, tổ chức thử nghiệm phải trả kết quả trong thời hạn ngắn, thời gian tạm dừng không quá thời hạn đó, kết quả đạt thì lô hàng được bán lại ngay. Như vậy, chỉ lô hàng nghi vấn bị giữ lại, các lô khác vẫn bán bình thường.
Tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y sinh ra từ ruộng rau, chuồng trại, ao nuôi, nhưng thường chỉ bị phát hiện khi hàng đã ra chợ. Nhiều hộ sản xuất nhỏ lẻ không thuộc diện cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, nên biện pháp thu hồi giấy chứng nhận của luật này không áp dụng được với họ.
Dự thảo đã có quy định chung về trao đổi thông tin giữa các bộ và giao ngành nông nghiệp chia sẻ dữ liệu sản xuất ban đầu sang hệ thống an toàn thực phẩm. Nhưng chưa có quy định cụ thể: khi hậu kiểm phát hiện mẫu vượt mức và đã truy được nơi sản xuất, thì kết quả đó phải chuyển cho ai, ai phải xử lý, trong bao lâu.
Ví dụ giả định, rau ở một chợ đầu mối của Hải Phòng có mẫu vượt mức, truy ra vùng trồng ở một tỉnh khác. Nếu không có quy định ràng buộc, có nguy cơ chỉ người bán bị xử lý, còn nơi dùng thuốc sai vẫn sản xuất bình thường.
Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu, bổ sung vào Điều 65 quy định: khi nhận được kết quả hậu kiểm vượt mức tồn dư đã truy được nơi sản xuất, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo cơ quan chuyên ngành nông nghiệp nơi có cơ sở sản xuất kiểm tra, xử lý theo pháp luật chuyên ngành và cập nhật kết quả lên hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm, trong thời hạn do Chính phủ quy định.
Dự thảo quy định tần suất kiểm tra an toàn thực phẩm không quá một lần trong năm, trừ một số trường hợp ngoại lệ. Cơ quan thẩm tra đã chỉ ra các ngoại lệ này còn chưa rõ. Đại biểu đồng tình với mục tiêu không gây phiền hà cho doanh nghiệp.
Nhưng nguồn hàng tươi sống thay đổi thường xuyên và tồn dư chỉ phát hiện được khi lấy mẫu. Dự thảo lại coi lấy mẫu trên thị trường cũng là một biện pháp hậu kiểm, nên quy định một lần một năm có thể bị hiểu là hạn chế luôn cả việc lấy mẫu.
Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu, sửa khoản 8 Điều 57 theo hướng giới hạn này chỉ áp dụng với việc kiểm tra tại cơ sở. Việc lấy mẫu sản phẩm đang bán trên thị trường theo kế hoạch giám sát thì không tính vào giới hạn đó, vì lấy mẫu hàng đang bán không làm gián đoạn hoạt động của doanh nghiệp.
Về kinh phí, dự thảo mới ghi UBND tỉnh ưu tiên bố trí kinh phí. Đại biểu đề nghị nghiên cứu, sửa Điều 71 theo hướng UBND tỉnh hằng năm phải tổ chức giám sát tồn dư đối với các nhóm thực phẩm tươi sống có nguy cơ tồn dư cao trên địa bàn và công khai kết quả theo loại sản phẩm, theo nguồn gốc sau khi có kết luận.
Về chế tài, đại biểu tán thành chủ trương tăng mức phạt tiền. Đề nghị Chính phủ khi quy định xử phạt thì kết hợp phạt tiền với buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp và xử lý lô hàng vi phạm, để người vi phạm không còn được lợi gì.
Chợ đầu mối là nơi hàng tươi sống từ nhiều tỉnh tập kết trước khi về các chợ dân sinh, bếp ăn tập thể. Kiểm soát tốt ở đây thì chặn được hàng không an toàn cho cả một vùng tiêu thụ. Dự thảo đã yêu cầu cơ sở nhỏ lẻ lưu giữ thông tin mua bán để truy xuất được nguồn gốc và giao UBND tỉnh quản lý an toàn thực phẩm tại các chợ.
Nhưng dự thảo chưa có quy định về trách nhiệm của đơn vị quản lý chợ đầu mối. Báo cáo thẩm tra đã nêu đề nghị bổ sung trách nhiệm của đơn vị quản lý chợ và đề nghị người kinh doanh thực phẩm tươi sống tại chợ đầu mối phải lưu thông tin người bán cho mình và người mua của mình. Đại biểu đồng tình và xin nói thêm từ góc độ kiểm soát tồn dư. Nếu chợ đầu mối không ghi lại hàng nhập chợ từ đâu, thì khi có mẫu vượt mức sẽ không truy ngược được về vùng trồng, vùng nuôi và việc xử lý tại nơi sản xuất cũng không làm được.
Vì vậy, đề nghị nghiên cứu, bổ sung vào Điều 28 một khoản về trách nhiệm của đơn vị quản lý chợ đầu mối. Đơn vị này phải ghi nhận nguồn gốc hàng nhập chợ theo từng lô, phối hợp với cơ quan chức năng lấy mẫu, xét nghiệm nhanh tại chợ, và cập nhật thông tin lên hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm theo lộ trình do Chính phủ quy định. Với tiểu thương, chỉ yêu cầu lưu giữ thông tin mua bán như dự thảo đang quy định với cơ sở nhỏ lẻ, không đặt thêm thủ tục mới.
Dự thảo cho phép cơ quan hậu kiểm căn cứ kết quả giám sát, kết quả thử nghiệm và lịch sử tuân thủ để chọn đối tượng kiểm tra và quyết định tần suất kiểm tra. Đây là quy định đúng. Nhưng dự thảo lại quy định, khi chưa có kết quả phân tích nguy cơ theo lộ trình do Chính phủ quy định thì chưa điều chỉnh biện pháp quản lý theo nguy cơ, trong đó có hậu kiểm.
Theo Báo cáo thẩm tra, dự thảo Nghị định dự kiến đến năm 2031 mới áp dụng đầy đủ phân tích nguy cơ. Như vậy, trong nhiều năm, cơ quan quản lý có thể không có căn cứ để tăng tần suất lấy mẫu đối với những mặt hàng đã nhiều lần vượt mức tồn dư. Cơ quan thẩm tra đã đề nghị có danh mục thực phẩm nguy cơ cao tạm thời, áp dụng ngay khi luật có hiệu lực. Đại biểu đồng tình và góp thêm về căn cứ lập danh mục này.
Nhiều địa phương đã có dữ liệu giám sát tồn dư qua nhiều năm. Như ở Hải Phòng, qua giám sát thấy thành phố đã duy trì lấy mẫu giám sát hằng năm, có dữ liệu theo từng nhóm hàng. Đây là dữ liệu thực tế, dùng được ngay, không phải chờ.
Vì vậy, đề nghị nghiên cứu, sửa khoản 2 Điều 53 theo hướng: trong thời gian chưa có kết quả phân tích nguy cơ, cơ quan có thẩm quyền được sử dụng dữ liệu giám sát, dữ liệu ngộ độc thực phẩm và kết quả hậu kiểm để xác định nhóm thực phẩm cần ưu tiên giám sát và tăng tần suất lấy mẫu. Danh sách này được công khai và rà soát hằng năm.
PV