Hoàn thiện pháp luật về an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe nhân dân

Chiều 24/10, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng thảo luận ở tổ về một số dự án luật.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng (đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) dự phiên thảo luận.

Đồng chí Lê Ngọc Châu, Uỷ viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành uỷ, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, Tổ trưởng Tổ thảo luận số 3 chủ trì thảo luận.

Hoàn thiện quy định vì sức khỏe cử tri, nhân dân

Mở đầu phiên thảo luận, đồng chí Lê Ngọc Châu, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành uỷ, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, Tổ trưởng Tổ thảo luận lưu ý một số điểm mới cần tập trung thảo luận trong 3 dự án luật, trong đó nhấn mạnh: "Dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn thực phẩm là dự án luật được cử tri, nhân dân rất quan tâm, đặc biệt liên quan đến sức khỏe".

Với 74 điều, 9 chương, 2 phụ lục, dự thảo luật quy định về an toàn thực phẩm, quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong bảo đảm an toàn thực phẩm, quy định thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm, thực nghiệm về an toàn thực phẩm, điều kiện bảo đảm đối với sản xuất, kinh doanh thực phẩm, điều kiện bảo đảm đối với thực phẩm, biện pháp quản lý an toàn thực phẩm, phân tích nguy cơ, phòng ngừa, khắc phục sự cố an toàn thực phẩm, hậu kiểm an toàn thực phẩm, thông tin truyền thông về an toàn thực phẩm, quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm và quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Bí thư Thành ủy Lê Ngọc Châu đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng; tính đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành; việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; kiểm tra thực phẩm nhập khẩu; quản lý dựa trên phân tích nguy cơ; chuyển đổi số và bảo vệ bí mật kinh doanh của doanh nghiệp; mô hình cơ quan quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; các danh mục quy định tại 2 phụ lục của dự thảo luật.

Thống nhất 1 đầu mối quản lý từ bộ đến xã

Phát biểu về dự án luật này, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết mục tiêu chung khi sửa luật là nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và bảo đảm an toàn thực phẩm, đồng thời, tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp.

Tại dự thảo luật lần này, Chính phủ đã đề xuất nhiều cơ chế chính sách mới như quản lý theo nguy cơ, theo chuỗi, chuyển đổi số và đặc biệt là 1 đầu mối quản lý thống nhất là Bộ Y tế - cơ quan quản lý nhà nước chịu trách nhiệm về vệ sinh an toàn thực phẩm; ở địa phương là Sở Y tế, ở cấp xã là Phòng Văn hoá - Xã hội và sẽ bổ sung nhân lực chuyên môn về bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. Thủ tướng nhấn mạnh, đây là quy định bảo đảm sự thống nhất rất cao.

Thủ tướng cho biết những quy định có thể giao thoa với các luật chuyên ngành sẽ được rà soát để bảo đảm thống nhất trong dự thảo luật. Chính phủ sẽ chỉ đạo rà soát để quy định cụ thể trong luật những vấn đề lớn thuộc thẩm quyền của Quốc hội như quyền lợi của doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với cơ sở sản xuất - kinh doanh thực phẩm và giảm bớt một số nội dung mà Chính phủ quy định chi tiết như ý kiến của các đại biểu góp ý.

Siết quản lý an toàn thực phẩm trong bếp ăn trường học

Đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa, Ủy viên Ủy ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội đánh giá cao việc chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" dựa trên công nghệ số.

Tuy nhiên, cần kiểm tra kỹ năng lực vận hành thực tế của hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia và nâng cao năng lực kiểm định của các cơ sở thử nghiệm địa phương đạt chuẩn quốc tế ISO/IEC 17025.

Về kinh doanh thực phẩm trực tuyến và giao nhận, đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa chỉ ra khoảng trống pháp lý khi quy định giữa người bán, sàn thương mại điện tử và đơn vị giao hàng công nghệ (bên thứ ba) chưa liên thông trách nhiệm. Đại biểu Thoa đề nghị bổ sung nguyên tắc khung về trách nhiệm bảo đảm điều kiện kỹ thuật và cơ chế liên đới bồi thường khi xảy ra sự cố ngộ độc thực phẩm.

Đối với quy định liên quan dinh dưỡng học đường và bếp ăn tập thể, đại biểu Thoa đề nghị bổ sung quy định bắt buộc các cơ sở cung cấp suất ăn học đường phải tuân thủ tháp dinh dưỡng học đường, thực hiện lưu mẫu thức ăn điện tử, đồng thời cho phép Ban đại diện cha mẹ học sinh truy cập hệ thống dữ liệu chuyên ngành để giám sát trực tuyến.

Hậu kiểm phải thực chất, trách nhiệm phải rõ ràng

Đại biểu Phạm Thu Xanh, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Hàng Kênh, Giám đốc Bệnh viện quốc tế Sản Nhi Hải Phòng chỉ rõ từ thực tế vụ gần 600 loại (573 nhãn) sữa bột giả do Công ty Rance Pharma và Hacofood Group sản xuất, tiêu thụ công khai trong khoảng 4 năm, chất lượng nhiều chỉ tiêu đạt dưới 70% so với mức công bố, doanh thu gần 500 tỷ đồng hay vụ “kẹo rau củ Kera” với quảng cáo thổi phồng công dụng qua người nổi tiếng livestream, sau đó bị cơ quan chức năng xử lý đã cho thấy nhiều lỗ hổng trong quy định.

"6 lỗ hổng nổi bật hiện nay là: cơ chế tự công bố có thể bị lợi dụng; hậu kiểm chưa đủ sức phát hiện sớm; trách nhiệm giữa các bộ, ngành còn phân tán; quảng cáo sai lệch trên nền tảng số khó kiểm soát; nguy cơ mất an toàn tại bếp ăn tập thể còn hiện hữu; năng lực kiểm nghiệm, hạ tầng dữ liệu, nhân lực ở cơ sở chưa đồng đều", đại biểu Phạm Thu Xanh nêu rõ.

Từ nhận diện những lỗ hổng trên, đại biểu Thu Xanh đề xuất 5 giải pháp.

Trước tiên, biến hậu kiểm thành cơ chế thực chất, dựa trên nguy cơ và dữ liệu. Cần sửa điều 57 theo hướng quy định rõ kế hoạch lấy mẫu định kỳ theo nhóm nguy cơ; hậu kiểm đột xuất khi có cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm; thời hạn xử lý và công khai kết quả đã có kết luận.

Cơ sở tuân thủ tốt có thể được giảm tần suất kiểm tra; sản phẩm nguy cơ cao, tái phạm hoặc có cảnh báo phải được kiểm tra tăng cường. Giảm tần suất không đồng nghĩa miễn hậu kiểm. Tại điều 58, cần định hướng chế tài xử lý tương xứng với mức độ nguy hại, thu lợi bất chính, tái phạm và hậu quả; bảo đảm thu hồi, cảnh báo người tiêu dùng và công khai vi phạm khi đủ căn cứ pháp luật.

Giải pháp thứ hai là phân tầng công bố sản phẩm theo rủi ro, không để lọt nhóm dễ tổn thương. Điều 46 và phụ lục 1 đã phân nhóm sản phẩm, nhưng tiêu chí phải rõ và thống nhất để tránh cùng một sản phẩm bị áp dụng hai cách hiểu, cần tiếp tục rà soát, sửa đổi.

Đại biểu Phạm Thu Xanh cũng đề nghị liên thông dữ liệu, truy xuất được từng lô hàng và siết trách nhiệm quảng cáo trên nền tảng số, cần sửa đồng bộ điều 13 và điều 61: kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ; lưu vết người bán và nội dung quảng cáo; kịp thời tạm ẩn hoặc gỡ bỏ khi có căn cứ; bảo toàn dữ liệu phục vụ xử lý. Trách nhiệm của người quảng cáo, người có ảnh hưởng và nền tảng phải được quy định cụ thể, nhất là với sản phẩm có khuyến cáo sức khỏe và sản phẩm dành cho nhóm dễ tổn thương.

Theo đại biểu, Bộ Y tế phải có thực quyền điều phối thống nhất và trách nhiệm đến cùng. Đại biểu ủng hộ quy định xác định Bộ Y tế là đầu mối thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, nhưng vai trò này phải đi kèm quyền điều phối thực chất; đề nghị quy định Bộ Y tế chủ trì kế hoạch quốc gia theo nguy cơ; yêu cầu các bộ, ngành chia sẻ dữ liệu đúng hạn; điều phối cảnh báo, truy xuất, thu hồi và xử lý sự cố liên ngành; báo cáo Chính phủ khi phối hợp không thực hiện hoặc còn bất đồng.

Luật cũng cần xác định cơ quan chủ trì đối với từng nhóm sản phẩm, loại hình cơ sở và tình huống sự cố, gắn trách nhiệm với người đứng đầu. Điều 71 phải phân định rõ trách nhiệm cấp tỉnh và cấp xã, đồng thời bảo đảm nhân lực, kinh phí và năng lực thực thi.

Cần bảo đảm năng lực kiểm nghiệm, nguồn lực và lộ trình thực thi khả thi. Theo số liệu được dẫn trong tài liệu góp ý, năm 2024 cả nước xảy ra 135 vụ ngộ độc thực phẩm, làm 4.936 người mắc và 24 người tử vong; năm 2025 ghi nhận 84 vụ với 2.301 người mắc; riêng quý I/2026 có 36 vụ, tăng 20 vụ so với cùng kỳ. Những con số này cho thấy phòng ngừa phải bắt đầu từ giám sát, lấy mẫu, kiểm nghiệm và năng lực xử lý tại cơ sở. Việc triển khai các quy định trong luật phải rõ lộ trình.

"Cải cách thủ tục là cần thiết, giảm thủ tục nhưng phải đảm bảo được trách nhiệm chăm sóc sức khỏe nhân dân. Luật phải tạo thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh chân chính, đồng thời phát hiện sớm, ngăn chặn nhanh và xử lý nghiêm thực phẩm không an toàn. Đặc biệt, với người bệnh và các nhóm dễ tổn thương, mức độ bảo vệ phải tương xứng với nguy cơ; với cơ quan quản lý, đã được giao thẩm quyền thì phải chịu trách nhiệm đến cùng", đại biểu Phạm Thu Xanh nhấn mạnh.