Tác nghiệp trong kỷ nguyên AI

Cùng với cơ hội nâng cao hiệu suất làm việc, AI cũng đặt ra nhiều thách thức đối với nghề báo.

Khi AI thành “trợ lý” đắc lực của nhà báo

Là phóng viên theo dõi lĩnh vực kinh tế, ngân hàng, anh Tiêu Hà Kiên, Phòng Chuyên đề, Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng thường xuyên phải xử lý khối lượng lớn báo cáo doanh nghiệp và số liệu kinh tế. Nếu trước đây phải mất nhiều giờ để đọc, tổng hợp và đối chiếu dữ liệu thì nay công việc được rút ngắn đáng kể nhờ các công cụ AI như ChatGPT hay Gemini.

Trong thời gian ngắn, AI có thể tóm tắt nội dung, lọc ra các chỉ số nổi bật, so sánh dữ liệu giữa các giai đoạn và gợi ý xu hướng đáng chú ý. Tuy nhiên, theo anh Kiên, đó mới chỉ là công đoạn hỗ trợ ban đầu.

“AI giúp tôi tiết kiệm thời gian xử lý dữ liệu nhưng việc đánh giá ý nghĩa của các con số, tìm nhân vật, kiểm chứng thông tin và biến những dữ liệu khô khan thành một bài báo hấp dẫn vẫn là công việc của phóng viên”, anh chia sẻ.

Không chỉ ở báo viết, AI cũng đang thay đổi cách làm việc của phóng viên phát thanh, truyền hình. Trước đây, sau khi hoàn thiện lời bình, phóng viên thường phải vào phòng thu hoặc tự đọc nhiều lần để kiểm tra cách diễn đạt. Hiện nay, với các công cụ như Google AI Studio hay Vbee, văn bản có thể nhanh chóng được chuyển thành giọng nói để nghe lại và chỉnh sửa.

Dù vậy, nhiều phóng viên cho rằng AI vẫn chưa thể thay thế cảm xúc của con người. Một phóng sự nhân văn hay bản tin thời sự cần sự truyền cảm, nhấn nhá và góc nhìn riêng mà máy móc khó có thể tái hiện đầy đủ.

AI cũng đang thay đổi hoạt động truyền thông ở cơ sở. Tại phường Hải Dương, anh Hoàng Quốc Tùng, viên chức Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công, phụ trách công tác tuyên truyền trên địa bàn, hiện sử dụng nhiều công cụ AI như ChatGPT, NotebookLM, Voice AI, ElevenLabs hay Google AI Studio trong quá trình biên tập tin bài và sản xuất chương trình phát thanh.

Hiện nay, 100% nội dung phát trên hệ thống loa truyền thanh của phường được thực hiện bằng giọng đọc AI. Trung tâm đã đầu tư mua gói AI Studio Plus cùng nhiều nền tảng AI khác để phục vụ công việc. Theo anh Tùng, trong điều kiện không có phát thanh viên chuyên trách, AI giúp rút ngắn đáng kể thời gian sản xuất các bản tin và bảo đảm việc cập nhật thông tin nhanh chóng đến người dân.

Thách thức ngày càng lớn

Sự phát triển mạnh mẽ của AI đang mở ra nhiều cơ hội cho báo chí. Thạc sĩ Nguyễn Văn Hào, giảng viên Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhận định AI giúp người làm báo xử lý dữ liệu nhanh hơn, sản xuất nội dung đa dạng hơn và tiếp cận công chúng bằng những phương thức mới.

Theo Thạc sĩ Hào, AI đặc biệt hữu ích trong báo chí dữ liệu và báo chí điều tra khi có thể hỗ trợ xử lý khối lượng thông tin lớn trong thời gian ngắn. Công nghệ cũng giúp chuyển đổi nội dung sang nhiều định dạng như video ngắn, infographic hay podcast phù hợp với xu hướng tiếp nhận thông tin hiện nay.

Một lợi thế khác là khả năng cá nhân hóa nội dung. Trong bối cảnh người dùng bị quá tải thông tin, AI có thể hỗ trợ lựa chọn và gợi ý những nội dung phù hợp với từng nhóm độc giả, góp phần gia tăng khả năng tiếp cận và tương tác.

Hội Nhà báo thành phố Hải Phòng thời gian qua thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn về ứng dụng AI trong làm báo đa phương tiện và sản xuất nội dung số. Ông Nguyễn Anh Tú, Chủ tịch Hội Nhà báo thành phố cho rằng việc ứng dụng AI là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số. Nếu được sử dụng đúng cách, AI sẽ giúp phóng viên tiết kiệm thời gian, nâng cao hiệu suất lao động và tạo ra nhiều sản phẩm báo chí hấp dẫn hơn.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là không ít thách thức. Theo Thạc sĩ Nguyễn Văn Hào, đáng lo ngại nhất hiện nay là sự gia tăng của tin giả và các sản phẩm deepfake. Khi AI có thể tạo ra hình ảnh, âm thanh, video ngày càng giống thật, việc kiểm chứng thông tin trở nên khó khăn hơn.

AI cũng đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận tin tức. Nhiều người có xu hướng tìm kiếm câu trả lời từ chatbot thay vì truy cập trực tiếp vào các cơ quan báo chí, tạo áp lực lên các tòa soạn trong việc duy trì độc giả và sức ảnh hưởng.

Trong môi trường ngập tràn nội dung do AI hỗ trợ, nếu không kiểm soát tốt chất lượng thông tin, niềm tin của công chúng vào báo chí có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, bên cạnh việc ứng dụng công nghệ, nhà báo cần nâng cao kỹ năng kiểm chứng, xác thực và đánh giá thông tin.

Tuy nhiên, AI khó có thể thay thế hoàn toàn nhà báo trong tương lai gần. Công chúng vẫn đặt niềm tin vào những giá trị cốt lõi của báo chí như sự thấu cảm, đạo đức nghề nghiệp, tính công tâm và trách nhiệm xã hội. Nhiều lĩnh vực báo chí cũng đòi hỏi sự hiện diện tại hiện trường, trải nghiệm thực tế và bản lĩnh nghề nghiệp, những yếu tố mà AI chưa thể thay thế.

Lịch sử báo chí đã chứng kiến nhiều cuộc cách mạng công nghệ, từ internet, mạng xã hội đến trí tuệ nhân tạo. Mỗi giai đoạn đều làm thay đổi cách làm báo nhưng không làm mất đi giá trị cốt lõi của nghề. AI không phải đối thủ mà là công cụ hỗ trợ, đồng thời là phép thử để người làm báo tiếp tục đổi mới và khẳng định vai trò của mình trong môi trường truyền thông số.