Chủ động ứng phó úng ngập

Mấy ngày qua, những trận mưa đầu mùa với lượng phổ biến từ 80 - 110 mm, có nơi vượt 125 mm như khu vực Vĩnh Niệm, kết hợp triều cường trên sông Tam Bạc, hàng loạt tuyến phố như Đình Đông, Tô Hiệu, Chùa Hàng, Trần Nguyên Hãn, Đông Khê, Lạch Tray, Lê Hồng Phong, Nguyễn Bỉnh Khiêm… bị ngập từ 20 - 40 cm. Nhiều phương tiện chết máy, giao thông đình trệ, sinh hoạt của người dân bị ảnh hưởng.

Đáng chú ý, ngập lụt giờ đây không còn chỉ ở khu vực nội đô mà còn mở rộng tại một số khu vực ở Dương Kinh, An Dương, Thủy Nguyên, Kiến An, Tiên Lãng, An Lão, Vĩnh Bảo… Nhiều nơi ghi nhận lượng mưa lớn kéo dài, nguy cơ ngập úng, sạt lở gia tăng. Ngay cả các địa phương giáp biển như Đồ Sơn, Kiến Hải, đặc khu Cát Hải cũng xuất hiện tình trạng ngập cục bộ. Cùng với việc mở rộng không gian phát triển, thành phố đang đối diện phạm vi rủi ro thiên tai rộng lớn và phức tạp hơn.

Không ít khu vực đô thị được mở rộng nhưng vô tình thu hẹp hệ thống thoát nước. Ao hồ bị san lấp, bê tông hóa mặt kênh mương gia tăng trong khi hệ thống tiêu thoát nước thiếu đồng bộ. Thành phố hiện có gần 100 ha hồ điều hòa đô thị nhưng mới đáp ứng khoảng 1/5 nhu cầu tiêu thoát nước. Vì vậy, chỉ cần lượng mưa trên 50 mm, nhiều tuyến phố xuất hiện ngập cục bộ.

Ngoài việc gây ùn tắc giao thông, bất tiện sinh hoạt, ngập lụt còn trực tiếp đe dọa an toàn tính mạng người dân. Vụ việc 2 nhân viên nhà hàng tại phường Hải An tử vong nghi do điện giật trong cơn mưa ngày 17/5 vừa qua là lời cảnh báo đau xót.

Ngày 20/5, người dân tại đường Trung Hành phản ánh về tình trạng hố ga thi công không che chắn, cảnh báo sơ sài khiến nhiều người ngã xe, hư hỏng phương tiện trong mưa lớn. Nguy cơ sạt lở khi mưa lớn cũng diễn ra phổ biến.

Tại Tổ dân phố Chí Linh 3, phường Chí Linh, khu vực ven sông Kinh Thầy dài khoảng 340 m được xác định có nguy cơ sạt lở, sụt lún cao, cần tính toán phương án di dời dân cư. Nhiều khu dân cư phát triển dọc taluy đường mới mở, ven sườn dốc hoặc khu vực san gạt mặt bằng cũng tiềm ẩn rủi ro khi mưa lớn kéo dài. Dù chưa xảy ra sự cố đặc biệt nghiêm trọng, nhưng thực tế đó cho thấy ngập lụt, thiên tai đang tiếp cận từ đô thị trung tâm tới ven biển, miền núi thấp, khu dân cư mới và các vùng chuyển tiếp.

Việc ứng phó thiên tai không thể chỉ dừng ở khắc phục sau mỗi trận mưa mà cần thay đổi tư duy quản trị phát triển đô thị. Thành phố càng mở rộng, yêu cầu quản trị tổng thể về quy hoạch, môi trường, hạ tầng, dân cư và năng lực điều hành cơ sở càng phải nâng lên tương ứng.

Những năm gần đây, thành phố chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Dự án phát triển Hải Phòng thích ứng với biến đổi khí hậu với các hợp phần phát triển hạ tầng đô thị Thủy Nguyên, nâng cấp môi trường sông Rế, giảm ngập khu vực trung tâm, nâng cao năng lực thích ứng đô thị được triển khai đến năm 2030 và hoàn thiện giai đoạn 2031 - 2032. Thành phố cũng xây dựng chiến lược dài hạn ứng phó ngập lụt, biến đổi khí hậu với dự kiến đầu tư hơn 483.000 tỷ đồng đến năm 2040, tầm nhìn 2050.

Quy hoạch chung thành phố Hải Phòng xác định rõ yêu cầu kiểm soát ngập lụt, thích ứng biến đổi khí hậu, bảo vệ hệ sinh thái ven biển và nâng cao năng lực chống chịu đô thị.

Đây là định hướng chiến lược rất quan trọng khi Hải Phòng phát triển mạnh về phía biển, mở rộng các khu kinh tế ven biển, khu đô thị mới và hạ tầng quy mô lớn trong bối cảnh nguy cơ nước biển dâng, triều cường và mưa cực đoan ngày càng gia tăng.

Thành phố cần sớm đẩy nhanh xây dựng hệ thống dữ liệu số và bản đồ cảnh báo ngập lụt theo thời gian thực, kết nối đồng bộ từ thành phố đến cơ sở. Kiểm soát chặt chẽ xây dựng theo quy hoạch, việc san lấp ao hồ, bảo vệ hành lang thoát lũ, mở rộng hồ điều hòa liên vùng. Đồng thời, tăng diện tích cây xanh và bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên như rừng ngập mặn ven biển, giúp giảm áp lực cho hệ thống tiêu thoát nước.

Phát triển hạ tầng nhanh là yêu cầu tất yếu của một đô thị năng động như Hải Phòng. Tuy nhiên, phát triển bền vững chỉ thực sự có ý nghĩa khi thành phố đủ năng lực chống chịu trước những biến động ngày càng cực đoan của thiên nhiên. Đợt mưa đầu mùa vừa qua cũng là phép thử đối với năng lực quản trị đô thị trong không gian phát triển mới rộng lớn, phức tạp hơn trước.