Từ chợ dân sinh đến điểm hẹn văn hóa - du lịch

Điểm hẹn văn hóa từ những góc chợ bình dị

Giữa chiều muộn, khi ánh nắng dần tắt sau những dãy nhà, khu chợ Cát Bi (phường Hải An) bắt đầu "thức giấc" với hàng trăm món quà vặt thu hút các thực khách xa gần. Tiếng rao, tiếng cười nói và hương thơm quyến rũ từ những quầy bánh bèo, cháo sườn, giá bể xào tỏa ra khắp không gian.

Chị Ngô Thu Hà, một du khách đến từ Phú Thọ, không giấu nổi vẻ ngạc nhiên khi thưởng thức chiếc bánh sắn chỉ với giá 5 nghìn đồng nhưng hương vị đầy ấn tượng. Với chị, trải nghiệm tại chợ Cát Bi không chỉ là "no bụng" mà còn là cảm nhận chân thực nhất về nhịp sống, văn hóa ẩm thực đất Cảng.

Không chỉ riêng chợ Cát Bi, tại Hải Phòng, hệ thống chợ truyền thống từ lâu đã trở thành "linh hồn" của mỗi khu dân cư. Chợ là nơi kết nối giữa sản xuất và tiêu dùng, là nơi lưu giữ những phong tục giao thương lâu đời.

Trong xu thế du lịch trải nghiệm hiện nay, việc khai thác các giá trị bản địa độc đáo này đang trở thành "chìa khóa" chiến lược, mở ra dư địa phát triển mới cho kinh tế địa phương. Hệ thống chợ không còn đơn thuần là điểm cung ứng hàng hóa thiết yếu, mà đã và đang lộ diện tiềm năng to lớn để trở thành các điểm đến văn hóa, ẩm thực, góp phần gia tăng giá trị cho ngành Du lịch thành phố.

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa chợ truyền thống thành điểm đến du lịch, UBND thành phố vừa ban hành Kế hoạch số 295/KH-UBND về phát triển hệ thống chợ trên địa bàn thành phố giai đoạn 2026 - 2030. Kế hoạch này thể chế hóa các quy định của Nghị định số 60/2024/NĐ-CP ngày 5/6/2024 của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ cùng các văn bản pháp luật liên quan, nhằm định hướng cải tạo, nâng cấp, thu hút đầu tư theo hình thức xã hội hóa và giải quyết dứt điểm các điểm kinh doanh tự phát.

Theo định hướng mới nhất của thành phố, ngành chức năng và các địa phương đang tập trung rà soát, phấn đấu đến năm 2030 sẽ hoàn thành việc phân loại và lập hồ sơ quản lý cho 100% các chợ trên địa bàn.

Cụ thể, thành phố chia hệ thống chợ thành 5 nhóm chiến lược: các chợ giữ nguyên, các chợ cải tạo/sửa chữa (phấn đấu ít nhất 50 chợ), các chợ nâng cấp/mở rộng và chuyển đổi mô hình quản lý (ít nhất 20 chợ), các chợ di dời/xóa bỏ (ít nhất 20 chợ hoạt động không hiệu quả hoặc không bảo đảm an toàn), và các chợ xây mới (ít nhất 10 chợ).

Đặc biệt, thành phố đặt mục tiêu 100% các quầy hàng tại tất cả các chợ thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt, thúc đẩy văn minh thương mại số.

Ông Đoàn Văn Cương, Giám đốc Xí nghiệp Xây dựng và Kinh doanh (Công ty Cổ phần Thương mại Dịch vụ và Xây dựng Hải Phòng), đơn vị trực tiếp quản lý kinh doanh chợ Vĩnh Bảo cho rằng, thực tiễn hiệu quả đã khẳng định tính đúng đắn của chủ trương xã hội hóa đầu tư, khai thác chợ.

Song song với đó, công tác quản lý đô thị tiếp tục được chú trọng bằng các biện pháp quyết liệt: rà soát tài sản kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư, xóa bỏ các điểm kinh doanh tự phát, lấn chiếm hành lang an toàn giao thông, và vận động tiểu thương di dời về các khu chợ quy hoạch bài bản.

Tái cấu trúc, chọn lựa mô hình tiêu biểu

Quá trình tái cấu trúc hệ thống chợ tại Hải Phòng gắn kết chặt chẽ với định hướng phát triển du lịch đô thị. Thành phố xác định lộ trình phân loại rõ ràng, tập trung nguồn lực vào những điểm đến mang tính đột phá. Theo đánh giá của ông Mai Xuân Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hải Phòng, tại khu vực lõi trung tâm, chợ Cố Đạo đang sở hữu lợi thế lớn về vị trí và bản sắc ẩm thực, rất thuận lợi để quy hoạch thành điểm đến văn hóa - ẩm thực về đêm vô cùng hấp dẫn.

Ở một khía cạnh khác, chợ Cát Bi với sức hút sẵn có của một "thiên đường ăn vặt" cần được định hướng phát triển thành mô hình chợ du lịch hiện đại, kết hợp mua sắm văn minh và trải nghiệm đường phố đặc sắc.

Vươn ra khu vực ngoại thành, phía Đông thành phố có chợ Núi Đèo và chợ Tổng (khu vực Thuỷ Nguyên), chợ Vĩnh Bảo (xã Vĩnh Bảo), chợ Đôi (xã Tiên Lãng)..., khu vực phía Tây có chợ Kho Đỏ (phường Thành Đông), chợ Vé (xã Ninh Giang), chợ Côm (xã Thanh Hà)... Với nhịp sống giao thương lâu đời, nét đặc trưng vùng miền với hàng trăm đặc sản địa phương, đây sẽ là những mảnh ghép hoàn hảo để kết nối vào các tour du lịch trải nghiệm văn hóa ngoại thành.

Để đưa chợ truyền thống thành điểm đến du lịch không chỉ là mục tiêu trên giấy, các địa phương cần chú trọng quy hoạch không gian ẩm thực và khu vực giới thiệu sản phẩm OCOP ở vị trí thuận lợi nhất. Theo bà Bùi Thị Thu Huyền, Giám đốc Công ty TNHH Hoàng Thanh Travel, câu chuyện văn hóa đặc sắc của từng vùng miền cần được "kể" lại qua cách bài trí, qua thái độ phục vụ và chất lượng món ăn. Đặc biệt, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm và phòng cháy, chữa cháy phải được tuân thủ nghiêm ngặt, coi đây là thước đo uy tín cho thương hiệu chợ du lịch.

Tại cuộc họp nghe báo cáo về Kế hoạch phát triển chợ trên địa bàn thành phố Hải Phòng giai đoạn 2026 – 2030, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hoàng Minh Cường giao Sở Công Thương thành phố chủ trì, phối hợp các sở, ngành, cơ quan, đơn vị và địa phương liên quan tổng hợp, rà soát, đánh giá đầy đủ hiện trạng hệ thống chợ trên địa bàn thành phố; phân tích cụ thể số liệu theo từng loại hình, quy mô, hiệu quả hoạt động nhằm làm cơ sở xây dựng phương hướng, nhiệm vụ và giải pháp tổ chức thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2030.

Rà soát, đánh giá sự phù hợp của Dự thảo Kế hoạch với các quy hoạch liên quan của thành phố, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong quá trình triển khai thực hiện…

Việc biến không gian giao thương thành điểm trải nghiệm phong phú không chỉ phục vụ nhu cầu mua sắm của người dân, mà còn là lời mời gọi hấp dẫn để du khách kéo dài thời gian lưu trú và tăng cường chi tiêu. Khi chợ truyền thống "thay áo mới", chuyên nghiệp hơn nhưng vẫn giữ trọn vẹn hồn cốt văn hóa bản địa, đó chính là lúc hình ảnh đất và người Hải Phòng được lan tỏa rộng rãi hơn bao giờ hết.