Khai thác hiệu quả nhà văn hóa thôn sau sáp nhập

Phát huy toàn bộ hệ thống nhà văn hóa hiện có

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trước sáp nhập, thành phố có hơn 2.500 nhà văn hóa của hơn 3.000 thôn, tổ dân phố. Sau sắp xếp còn 1.723 thôn, tổ dân phố, dôi dư gần 800 nhà văn hóa. Tuy nhiên, do quy mô dân cư các thôn, tổ dân phố mới tăng gấp 2 đến 3 lần, nên các địa phương đều tiếp tục sử dụng nhà văn hóa cũ để bảo đảm sinh hoạt cộng đồng, tránh lãng phí.

Tại phường Lê Ích Mộc, Tổ dân phố Quảng Thanh 4 được hình thành trên cơ sở sáp nhập 3 tổ dân phố Quảng Thanh 6, 7 và 8. Sau sáp nhập, tổ có diện tích 171 ha với 1.062 hộ, 3.456 nhân khẩu và đang sử dụng đồng thời 2 nhà văn hóa cũ. Theo ông Đoàn Văn Sỹ, Tổ trưởng tổ dân phố Quảng Thanh 4, Nhà văn hóa Quảng Thanh 8 (cũ) được bố trí là điểm sinh hoạt chính của chi bộ và tổ dân phố, còn Nhà văn hóa Quảng Thanh 6 (cũ) phục vụ hoạt động của các đoàn thể. Việc duy trì cả 2 cơ sở giúp người dân ở các khu dân cư không phải di chuyển xa, đồng thời giảm áp lực cho 1 điểm sinh hoạt tập trung.

Toàn phường Lê Ích Mộc sau sắp xếp từ 38 tổ dân phố còn 19 tổ dân phố với 26 nhà văn hóa. Trong đó, 8 tổ dân phố có 2 nhà văn hóa, 10 tổ có 1 nhà văn hóa và 1 tổ chưa có nhà văn hóa, đang sử dụng đình Hàn Cầu để sinh hoạt. Địa phương tiếp tục khai thác toàn bộ hệ thống nhà văn hóa hiện có. Mỗi tổ dân phố tổ chức sinh hoạt luân phiên, chia theo từng cụm dân cư nhằm giảm tải cho từng điểm sinh hoạt.

Tương tự, phường Thủy Nguyên tiếp tục giữ nguyên 44 nhà văn hóa sau khi sắp xếp từ 56 xuống còn 28 tổ dân phố. Theo Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường Thủy Nguyên Đinh Khắc Quyết, phần lớn nhà văn hóa được đầu tư, nâng cấp giai đoạn 2022 - 2024 nên cơ bản đáp ứng nhu cầu sinh hoạt. Với các tổ dân phố có từ 2 đến 3 nhà văn hóa, địa phương sẽ bố trí 1 nhà văn hóa chính và các điểm sinh hoạt vệ tinh để phục vụ người dân khi quy mô dân số tăng sau sáp nhập.

Cũng với cách bố trí này, xã Thượng Hồng vẫn giữ nguyên 17 nhà văn hóa sau khi giảm từ 17 thôn xuống còn 11 thôn. Việc giữ nguyên các nhà văn hóa giúp bảo đảm tính kế thừa trong quản lý địa bàn, hạn chế xáo trộn đời sống người dân, đồng thời phù hợp với định hướng phát triển không gian dân cư trong thời gian tới.

Nâng cấp để đáp ứng nhu cầu mới

Mặc dù được tiếp tục sử dụng, song thực tế tại nhiều địa phương cho thấy không ít nhà văn hóa đã bộc lộ những hạn chế khi quy mô dân cư tăng lên đáng kể sau sáp nhập.

Ngay tại Tổ dân phố Quảng Thanh 4, phường Lê Ích Mộc, nhà văn hóa Quảng Thanh 6 (cũ) còn nhiều thiếu thốn như chỉ có ghế nhựa cũ, chưa có loa đài, điện phải dùng nhờ hộ dân, chưa có công trình phụ và khuôn viên vẫn là sân cỏ, chỉ có 1 khoảng sân nhỏ do người dân đóng góp làm sân bóng chuyền.

Theo Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường Lê Ích Mộc Phùng Mạnh Hùng, trong 26 nhà văn hóa của phường chỉ có 7 công trình còn sử dụng tốt, 19 công trình xuống cấp. Sau sáp nhập, nhiều tổ dân phố có từ 600 đến hơn 1.000 người khiến các nhà văn hóa quá tải. Trong khi đó, 8 công trình có quỹ đất chỉ từ hơn 200 đến hơn 500 m², 6 nhà văn hóa có hội trường rộng từ 48 đến 78 m², không đáp ứng quy mô hội họp lớn. Phần lớn nhà văn hóa còn thiếu trang thiết bị. Địa phương đề xuất thành phố hỗ trợ cải tạo, nâng cấp 19 nhà văn hóa và xây mới 1 nhà văn hóa cho tổ dân phố chưa có công trình riêng.

Qua đợt giám sát của Ban Văn hóa - Xã hội HĐND thành phố về việc thực hiện quy định pháp luật trong công tác quản lý, sử dụng các thiết chế văn hóa, thể thao trên địa bàn trong tháng 6/2026, nhiều địa phương đề nghị Trung ương và thành phố điều chỉnh tiêu chuẩn nhà văn hóa thôn, tổ dân phố phù hợp với quy mô sau sáp nhập; đồng thời có cơ chế hỗ trợ nâng cấp cơ sở vật chất và đẩy mạnh xã hội hóa để nâng cao hiệu quả sử dụng các thiết chế văn hóa cơ sở. Phó Chủ tịch UBND xã Vũ Quang Thái đề xuất, thành phố hỗ trợ kinh phí sửa chữa, nâng cấp nhà văn hóa, sân thể thao, bổ sung trang thiết bị, đầu tư khu vui chơi cho người cao tuổi, trẻ em và tiếp tục tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ văn hóa cơ sở.

Từ thực tế giám sát và đề xuất của các địa phương, Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội HĐND thành phố Nguyễn Cao Lân cho biết, đây là cơ sở để Ban nghiên cứu, tham mưu HĐND thành phố xem xét các chính sách phát triển thiết chế văn hóa cơ sở, ưu tiên nâng cấp hệ thống nhà văn hóa sau sáp nhập, xây dựng cơ chế hợp tác công - tư nhằm khai thác hiệu quả hơn các nhà văn hóa trong giai đoạn mới.