Phân chia di sản theo di chúc và theo pháp luật

Di chúc là sự thể hiện ý chí của người để lại di sản về việc định đoạt tài sản của mình sau khi chết cho những người thừa kế, do đó phân chia di sản theo di chúc chính là phân chia di sản theo ý chí của người để lại di sản. Vì vậy, cần căn cứ vào di chúc để phân chia đúng theo ý nguyện của người chết. Khi phân chia di sản theo di chúc cần lưu ý xác định có những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc hay không, và những người này đã được hưởng ít nhất 2/3 của một suất thừa kế nếu di sản được chia theo pháp luật hay chưa. Việc phân chia di sản theo di chúc có thể theo một trong trường hợp sau:

Nếu trong di chúc, người để lại di sản không xác định rõ phần di sản của từng người thừa kế thì di sản sẽ được chia đều cho những người được chỉ định trong di chúc. Toàn bộ di sản sẽ được định giá thành tiền và chia đều cho những người thừa kế được chỉ định trong di chúc (trừ trường hợp những người thừa kế có thỏa thuận khác).

Trường hợp di chúc xác định phân chia di sản theo hiện vật thì người thừa kế được nhận hiện vật kèm theo hoa lợi, lợi tức thu được từ hiện vật đó, đồng thời cũng sẽ phải chịu phần giá trị của hiện vật bị giảm sút tính đến thời điểm phân chia di sản; nếu hiện vật bị tiêu hủy do lỗi của người khác thì người thừa kế có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Trường hợp di chúc chỉ xác định phân chia di sản theo tỷ lệ đối với tổng giá trị khối di sản thì tỷ lệ này được tính trên giá trị khối di sản đang còn vào thời điểm phân chia di sản.

2. Phân chia di sản theo pháp luật

Khi chia di sản pháp luật cần lưu ý một số vấn đề:

Những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật. Dù chia bằng hiện vật theo yêu cầu của những người thừa kế nhưng phải bảo đảm nguyên tắc: những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng di sản khi hàng thừa kế trước không còn ai, và những người ở cùng một hàng thừa kế thì được hưởng di sản bằng nhau. Do đó, cần định giá toàn bộ khối di sản, và xác định số người thừa kế để xác định được một suất thừa kế theo pháp luật. Số người thừa kế theo pháp luật sẽ không tính những người thừa kế không có quyền hưởng di sản, những người thừa kế bị truất quyền hưởng di sản; chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản (không có thừa kế thế vị); người thừa kế từ chối nhận di sản. Khi đã xác định được một kỷ phần (phần thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc) bắt buộc thì người thừa kế nào nhận hiện vật được xác định là có giá trị lớn hơn sẽ phải trích phần chênh lệch cho những người thừa kế khác nhận phần hiện vật có giá trị nhỏ hơn (trừ trường hợp những người thừa kế có thỏa thuận khác).

Nếu không thể chia đều bằng hiện vật thì những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa thuận về người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia.

Khi phân chia di sản, nếu có người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra thì phải dành lại một phần di sản bằng phần mà người thừa kế khác được hưởng để nếu người thừa kế đó còn sống khi sinh ra được hưởng; nếu chết trước khi sinh ra thì những người thừa kế khác được hưởng.

3. Hạn chế phân chia di sản

Với ý nghĩa để tôn trọng ý chí của người để lại di sản, cũng như bảo đảm cuộc sống ổn định của những người thừa kế, pháp luật quy định về trường hợp hạn chế phân chia di sản thừa kế, theo đó:

Trường hợp theo ý chí của người lập di chúc hoặc theo thỏa thuận của tất cả những người thừa kế, di sản chỉ được phân chia sau một thời hạn nhất định thì chỉ khi đã hết thời hạn đó di sản mới được đem chia.

Trường hợp yêu cầu chia di sản thừa kế mà việc chia di sản ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của bên vợ hoặc chồng còn sống và gia đình thì bên còn sống có quyền yêu cầu Tòa án xác định phần di sản mà những người thừa kế được hưởng nhưng chưa cho chia di sản trong một thời hạn nhất định. Thời hạn này không quá 3 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn 3 năm mà bên còn sống chứng minh được việc chia di sản vẫn ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của gia đình họ thì có quyền yêu cầu Tòa án gia hạn một lần nhưng không quá 3 năm./.