Sau vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm tại cơ sở đối mặt nhiều khó khăn, đòi hỏi tăng nhân lực và đổi mới phương thức quản lý.
An toàn thực phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân, nhưng phạm vi quản lý rộng, qua nhiều khâu từ sản xuất, chế biến đến lưu thông, kinh doanh, tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Theo báo cáo UBND thành phố, giai đoạn 2022 - 2026, toàn thành phố tổ chức 6.356 cuộc thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm tại 91.723 lượt cơ sở, phát hiện 2.102 cơ sở vi phạm, xử phạt hơn 11 tỷ đồng.
Vi phạm chủ yếu liên quan điều kiện an toàn thực phẩm, ghi nhãn, nguồn gốc xuất xứ, bảo quản và hồ sơ pháp lý. Công an thành phố khởi tố 22 vụ án, 28 bị can liên quan đến sản xuất, buôn bán thực phẩm giả, vi phạm quy định về an toàn thực phẩm và các hành vi khác.
Sau khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, tại 114 xã, phường, đặc khu, nhiệm vụ quản lý an toàn thực phẩm được giao cho phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã, với mỗi địa phương cơ bản chỉ bố trí 1 - 2 công chức kiêm nhiệm.
Năm 2025, xã Tứ Kỳ phát hiện, xử phạt 2 cơ sở vi phạm điều kiện bảo quản thực phẩm, với tổng 4 triệu đồng. Phó Chủ tịch UBND xã Tứ Kỳ Nguyễn Đức Thuận cho biết trên địa bàn có 257 hộ, cơ sở kinh doanh đa dạng, nhiều hộ nhỏ lẻ, biến động thường xuyên, trong khi nhân lực phụ trách an toàn thực phẩm chủ yếu kiêm nhiệm.
Phòng Văn hóa - Xã hội xã còn thiếu 2 biên chế. Địa phương chưa có kinh phí riêng và cơ sở dữ liệu chuyên ngành dùng chung, nên việc tiếp nhận, chuẩn hóa dữ liệu sau sắp xếp còn khó khăn.
Phó Chủ tịch UBND phường Đồ Sơn Phạm Hoàng Tuấn cho biết trước thời điểm 1/7/2025, lực lượng làm công tác an toàn thực phẩm của quận (cũ) và phường (cũ) có 6 người; nay chỉ còn 3 người, chủ yếu kiêm nhiệm, trong khi phường quản lý 538 cơ sở thực phẩm và 292 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố. Đồ Sơn là địa bàn du lịch, lượng khách đông, yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm càng cao.
Tuy nhiên, công tác phối hợp trong cấp giấy chứng nhận, kiểm tra, hậu kiểm giữa các cấp, ngành với địa phương chưa đồng bộ, khiến việc kiểm tra chuyên sâu, cập nhật dữ liệu và giám sát nguy cơ khó thực hiện thường xuyên, đầy đủ.
Đây cũng là thực trạng chung được Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố ghi nhận qua giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm giai đoạn 2022 - 2026” tại các xã, phường: Hải An, Cát Hải, Nam Sách, Ngô Quyền... từ tháng 8/2026 đến tháng 9/2026.
Qua giám sát, các địa phương đề nghị bố trí nhân lực phù hợp cho công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, đồng thời tăng cường đào tạo, tập huấn nghiệp vụ kiểm tra, xử lý vi phạm và cập nhật quy định mới. Bố trí kinh phí phục vụ tuyên truyền, kiểm tra, quản lý hồ sơ và các hoạt động bảo đảm an toàn thực phẩm.
Chủ tịch UBND phường Đồ Sơn Nguyễn Quang Diện đề xuất Quốc hội sửa đổi Luật An toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối quản lý. Bố trí lực lượng cấp xã chuyên trách, phù hợp quy mô dân số và số lượng cơ sở thực phẩm. Hoàn thiện quy định đồng bộ, rõ trách nhiệm giữa các ngành y tế, công thương và nông nghiệp, hạn chế chồng chéo trong phân công, phân cấp quản lý.
Phó Chủ tịch UBND xã Tứ Kỳ Nguyễn Đức Thuận đề nghị các cấp, ngành quan tâm bố trí nhân lực phù hợp để thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; thường xuyên hỗ trợ địa phương đào tạo, tập huấn nghiệp vụ quản lý, kiểm tra, xử lý vi phạm và cập nhật quy định mới.
Tiếp tục hoàn thiện quy định về phân cấp, phân định trách nhiệm giữa các ngành và chính quyền địa phương. Hướng dẫn thống nhất đối với việc quản lý cơ sở nhỏ lẻ, dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Trước yêu cầu bảo vệ sức khỏe nhân dân, các địa phương cần chủ động khắc phục khó khăn về nhân lực, đồng thời chuyển mạnh từ tư duy “quản lý điều kiện” sang “quản trị nguy cơ”, phòng ngừa từ sớm, từ xa và kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguồn nguyên liệu, sản xuất, bảo quản, vận chuyển đến lưu thông trên thị trường.
BÙI HƯƠNG
