Thực hiện quy định về sử dụng người lao động dưới 16 tuổi: Cần sửa đổi đồng bộ luật lao động

Từ thực tiễn xử lý các vụ việc liên quan tội phạm này, cho thấy còn có những hạn chế, vướng mắc sau đây:

Thứ nhất, Bộ luật Hình sự hiện hành chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi vi phạm quy định về sử dụng người lao động dưới 16 tuổi, không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi vi phạm quy định về sử dụng người lao động từ đủ 16 trở lên, trong đó, có người lao động từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi. Đây là thiếu sót, bởi lẽ, người lao động dưới 18 tuổi, hay còn gọi là lao động chưa thành niên là đối tượng bảo vệ đặc biệt của Nhà nước trong lĩnh vực lao động. Một trong những nguyên tắc sử dụng người lao động dưới 18 tuổi quy định tại khoản 1 Điều 144 Bộ luật Lao động năm 2019 là người sử dụng lao động phải bảo đảm cho người lao động “chỉ được làm công việc phù hợp với sức khỏe để bảo đảm sự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách”. Bộ luật Lao động năm 2019 cũng quy định thời gian làm việc tối đa, công việc và nơi làm việc cấm sử dụng người lao động dưới 18 tuổi. Do vậy, việc Bộ luật Hình sự hiện hành không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người vi phạm quy định về sử dụng người lao động từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là không tương thích với quy định của Bộ luật Lao động. Bên cạnh đó, Bộ luật Lao động năm 2019 cũng chia người lao động dưới 18 tuổi thành các nhóm tuổi khác nhau (dưới 13 tuổi, từ đủ 13 tuổi đến dưới 15 tuổi, từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi) và quy định cụ thể những công việc cấm sử dụng lao động trong từng độ tuổi. Vì vậy, Bộ luật Hình sự hiện hành cũng còn thiếu sót khi không chia độ tuổi của người lao động thành các nhóm: Dưới 13 tuổi, từ đủ 13 tuổi đến dưới 15 tuổi và từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi trong cấu thành tội phạm để đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm quy định về sử dụng lao động.

Thứ hai, về hình phạt. Nghiên cứu về hình phạt quy định theo Bộ luật Hình sự hiện hành cho thấy quy định hình phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm là chưa đủ sức răn đe, làm giảm hiệu quả phòng ngừa các hành vi vi phạm quy định về sử dụng người lao động dưới 16 tuổi. Cùng với đó, mức phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng là hình phạt bổ sung áp dụng đối với người phạm tội là thấp, chưa phù hợp và tương xứng với thiệt hại do người phạm tội gây ra đối với xã hội, trong khi đó người lao động dưới 16 tuổi phải làm công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc tiếp xúc với chất độc hại và nhiều trường hợp người phạm tội thu được lợi nhuận rất lớn từ việc sử dụng người lao động dưới 16 tuổi.

Xuất phát từ những hạn chế nêu trên, nhiều ý kiến cho rằng cần hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành về tội vi phạm quy định về sử dụng lao động là người dưới 16 tuổi theo hướng mở rộng phạm vi bị hại của tội phạm là “người lao động dưới 16 tuổi” thành “người lao động dưới 18 tuổi”, khi đó Điều 296 Bộ luật Hình sự năm 2015 trở thành “tội vi phạm quy định về sử dụng người lao động dưới 18 tuổi”. Cùng với đó, bổ sung tình tiết “đối với người dưới 13 tuổi và người từ đủ 13 tuổi đến dưới 15 tuổi” là tình tiết định khung tăng nặng trách nhiệm hình sự. Có như vậy mới đánh giá đúng tính chất, mức độ nguy hiểm và truy cứu trách nhiệm hình sự đầy đủ, chính xác đối với hành vi vi phạm quy định về sử dụng người lao động trong từng độ tuổi khác nhau./.