Những mùa vải đi qua tuổi thơ

Nắng đầu hè trải vàng lên những triền bãi phù sa của dòng sông Kinh Thầy hiền hòa quanh năm đắp bồi cho xứ Đông trù phú. Dòng sông ấy không chỉ mang theo phù sa nuôi lớn những cánh đồng lúa, những vườn cây trái ngọt mà còn nuôi dưỡng cả ký ức tuổi thơ tôi bằng hương vị của mùa vải chín.

Mùa vải đến, theo mẹ ra vườn, mẹ chỉ tay lên cây vải mới lác đác những chùm chín mà dặn: Khi nào vải chín hết cả cây mới được bẻ vì chim, dơi rất thính hơi người, bẻ một quả chúng sẽ kéo đến ăn cả cây. Thế nhưng khi ấy, một cậu nhóc tuổi 11, 12 nghịch ngợm như tôi đâu có để tâm, mắt vẫn hau háu nhìn theo tay mẹ chỉ mà thèm khát vị ngọt thanh của trái vải chín đầu mùa.

Tôi cũng thường trốn mẹ không ngủ trưa rồi lén lút ra sau vườn bẻ vải ăn. Trái vải tròn căng mọng, vỏ sần sùi màu nâu đỏ. Lớp cùi dày trắng ngà bọc lấy cái hạt nhỏ chỉ bằng đầu đũa. Bỏ vào miệng nhai sẽ cảm nhận được ngay vị giòn ngọt, đậm đà nơi đầu lưỡi.

Vào chính vụ, cả khu vườn quê ngập tràn sắc đỏ của vải. Từng chùm vải trĩu nặng trên cành đưa hương thoang thoảng như mời gọi lũ trẻ con háu đói chúng tôi. Cứ đến mùa vải, tôi hào hứng lắm, hăng hái xung phong trèo lên cây bẻ vải và “tính công” vài nghìn mỗi ngày với mẹ. Rợp tầm mắt trong những tán cây xanh rì là những chùm vải mọng đỏ sai trĩu quả khiến tôi mừng rỡ quên đi cả cái đau nhói mỗi khi bị muỗi mắt đốt và cả cái mùi hôi hám, khó chịu của loài bọ xít. Có những hôm bẻ vải, tôi sơ ý đu người vín ra cành xa rồi động vào tổ ong được đã ngụy trang trong vòm lá mà không hề hay biết khiến chúng lao ra xối xả. Bị ong đốt tôi nhảy cả xuống ao để chạy trốn sự truy đuổi của chúng.

Những buổi chiều xuống, tôi cùng lũ bạn lại rủ nhau bắt ve, bọ xít trên cành vải cao rồi gắn chúng vào thanh đóm có dính nhựa đường, sau đó cả lũ kéo nhau lên triền đê hò hét cổ vũ cho chúng chạy đua. Cứ như thế, những trò chơi ấy đã cuốn lũ trẻ mải chơi chúng tôi đến hết hè mà tạm quên đi cả những kiến thức bài vở đã được học trong năm.

Ngày ấy, nhà bà ngoại tôi có cả một đồi vải. Mỗi độ hè sang, khi những chùm vải bắt đầu đỏ au trong nắng, tôi lại theo bà lên đồi bẻ quả. Giống vải bà trồng trên núi không to, mã không đẹp như vải dưới đồng bằng, trái nhỏ hơn, vỏ sẫm màu hơn nhưng vị lại ngọt đậm và thơm lạ thường. Bẻ vải trên đồi vất vả hơn dưới vườn rất nhiều. Địa hình dốc đá, đi lại khó khăn, nhiều đoạn chỉ sơ ý trượt chân là ngã. Ấy vậy mà lúc xuống núi, trên vai còn vác theo những bao vải lớn nặng oằn người. Có những hôm nắng tháng năm hun nóng cả sườn đồi, mồ hôi chảy ướt lưng áo, hai bà cháu phải ngồi nghỉ dưới gốc cây ven đường rồi mới đủ sức đi tiếp.

Nhưng vải cũng là thứ quả “nóng”, ăn ít thì thòm thèm mà ăn nhiều lại cồn cào trong người. Hồi nhỏ, có lần tôi ham ăn, ngồi dưới gốc cây bóc liền mấy chục quả, tối về nhiệt miệng, nổi rôm cả tuần khiến mẹ mắng mãi. Thế mà năm nào đến mùa cũng không chừa. Cái vị ngọt mát đầu lưỡi của trái vải quê nhà dường như có sức hấp dẫn kỳ lạ với lũ trẻ chúng tôi ngày ấy.

Tuổi thơ tôi cũng gắn với rất nhiều chuyến đi chơi hè sang nhà cô ở thị trấn Lai Cách (thuộc huyện Cẩm Giàng cũ). Ngày ấy, mỗi lần theo xe chạy dọc quốc lộ 5, tôi luôn háo hức nhìn ra hai bên đường để ngắm những rặng vải kéo dài hun hút. Mùa quả chín, cả một khoảng trời như đỏ rực lên dưới nắng tháng năm. Những cây vải cổ thụ tán xòe rộng, cành trĩu xuống vì sai quả. Có cây đỏ au từ gốc tới ngọn, nhìn xa cứ như những đốm lửa đang rực cháy.

Bao mùa vải đến rồi lại đi, cuối cùng cũng đến lúc tôi phải rời xa làng quê thân thuộc để lên thành phố học tập. Tôi đi học xa nhà, bố mẹ ở lại vẫn cần mẫn chăm sóc vườn vải để rồi mỗi vụ thu hoạch lại chắt chiu từng đồng gửi cho tôi. Mỗi lần về quê đúng vụ vải, những chùm vải lớn, bé chín mọng lại được mẹ cất đầy trong ba lô, mẹ dặn mang lên thành phố để làm quà cho thầy cô, bè bạn. Những trái vải ngọt ngào mang hương sắc đất trời nơi quê nhà đã đồng hành cùng tôi trong suốt cuộc hành trình thoát khỏi ruộng đồng đến với giảng đường đại học.

Bây giờ, mỗi lần trở về quê hay đi trên đường 5 (cũ), tôi không còn thấy những hàng vải đỏ au trải dài như thuở trước. Con đường ngày nào đã được mở rộng, nhường chỗ cho nhà xưởng, khu công nghiệp và những đổi thay tất bật của cuộc sống hiện đại. Bà ngoại tôi cũng không còn nữa. Khu vườn vải vẫn lặng lẽ ở đó nhưng những tán cây năm nào chẳng còn sai trĩu quả. Có lẽ từ ngày bà đi xa, khu vườn cũng thiếu đi bàn tay chăm sóc và hơi ấm quen thuộc.

Cây vải có thể dần biến mất khỏi quê tôi nhưng với tôi thì những mùa vải chín chưa bao giờ rời khỏi ký ức. Để rồi giữa bao đổi thay của quê hương hôm nay, chỉ cần thoảng gặp hương vải đâu đó, trong tôi lại hiện về dáng bà tảo tần sớm hôm bên khu đồi vải; hiện về những người nông dân quê tôi quanh năm “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, lặng lẽ chắt chiu từng mùa quả ngọt. Và cùng với đó là cả một miền tuổi thơ nghèo khó nhưng ấm áp nghĩa tình mà suốt đời này tôi chẳng thể nào quên.